Pretérito Imperfecto, 2º Capítulo: Listaxe dos mamíferos extintos na provincia de Ourense.

"O historiador é un profeta que mira cara atrás"- Heinrich Heine (1797-1856)- Poeta alemán.

Fai un tempo faleivos das especies de peixes que a nosa provincia perdeu en tempos recentes, e tamén das causas desa perda. Hoxe achégome a vós cunha nova listaxe, desta volta protagonizada poas especies de mamíferos que a nosa provincia perdeu en tempos históricos, e entendendo como tempos históricos dende a aparición da cultura castrexa (finais da idade do Bronce) ata a actualidade.

Todos os casos de extinción de especies de mamíferos rexistrados na provincia teñen como común denominador a masma causa, que non é outra que a persecución directa por parte do home, ben sexa como recurso cinexético, ben sexa como vinganza polos danos causados aos intereses económicos humáns.

Á hora de abordar este espiñento tema, valorei varias posibilidades, sen embargo, para non facer unha entrada excesivamente extensa, tomei a decisión, acertada ou non, de facer únicamente unha listaxe, deixando as causas intrínsecas e detalles específicos de cada especie, para unha entrada que se fará falando de cada unha delas dun xeito particular nun futuro próximo.

Moitas das especies aquí enumeradas xa foron tratadas nalgunha ocasión a través das páxinas deste blog, outras aínda que durante certo tempo extintas, son na actualidade obxet de proxectos de reintroducción de diferente natureza e orixe.

Esta é a miña listaxe polo tanto dos mamíferos ourensáns extintos en tempos hitóricos:

Urso ou oso pardo (Ursus arctos).

Lince ibérico, lobo cerval ou lubián (Lynx pardina).

Lince europeo, lobo cerval ou queixa (Lynx lynx).

Cervo (Cervus elaphus) extinto, reintroducido con posterioridade e actualmante en expansión.

Rebezo (Rupricapra pyrenaica) extinto, actualmente presente nos Montes do Invernadeiro mantido en réxime de semiliberdade.

Cabra brava, Cabra montesa do Xurés ou Mueyu (Capra pyrenaica lusitanica).

Uro, boi salvaxe (Bos primigenius).

Bisonte europeo (Bison bonasus).

Zebro (Equus hydruntinus).

Besta fera ou cabalo bravo (Equus ferus) tamén coñecido como tarpán.

Cabalo de Prezeawalskii (Equus prezewalskii). Sobre as especies de équidos salvaxes presentes en tempos históricos na Península Ibérica, hai moita controversia, polo que trataremos o tema en breve aportanto as últimas novidades sobre o tema saídas á luz recentemente.

Melón ou meloncillo (Herpestes icheneumon).

Castor (Castor fiber).

Esta é a lista negra, esta é a negra lista da vergoña ourensá, que expulsou da patria aos máis patrióticos animais sen sequera ofrecerlle asilo na diáspora, pero ollo, algúns parece que están a voltar, con ou sen axuda, e é posible, que no fin desta escura senda atopemos un atisvo de esperanza.

O zebro ibérico: enigma criptozoolóxico tamén en Ourense.

"Da moita forza cumprir co deber entre outros que non o cumpren, aínda cando se trate dun deber establecido de mutuo acordo."- Jakob Wassermann (1873-1934)- Novelista xudeu austríacao.

O vindeiro xoves día 30 de decembro de 2010, o Grupo Naturalista HÁBITAT, organiza na cidade de A Coruña unha charla sobre a identidade dun enigma criptozoolóxico de primeiro orde: O Zebro ibérico. Tendes todos os datos no enlazamento.

O zebro ibérico é un équido salvaxe que aparece nos catálogos de fauna antigos co nome non so de zebro, sinón tamén encebras. Este équido, admirado pola súa velocidade, é descrito coma un animal indomable e de pelaxe de rato.

Moitas foron as teorías que se verteron ao respecto deste enigmático animal, por un lado hai quen pensa que era unha sorte de burro salvaxe europeo, como os que aínda hoxe pululan polos continentes africano e asiático.

Por outro lado hai quen pensa que o losino, unha raza burgalesa de cabalo, disque moi primitiva, ou tamén o cabalo sorraiano, un cabalo de orixe portuguesa, serían a orixe destas lendas.

Sen embargo, nos últimos tempos, cobrou forza a teoría que identifica ao zebro coa especie Equus hydruntinus, un équido de pequeno tamaño do pleistoceno europeo, que puido sobrevivir na Península Ibérica ata os s.XVI, segundo afirman certos arqueozoólogos.

O certo é, que perante este enigma, non cabe sinón facerse a pregunta, puido o cebro habitar as terras ourensás?

Pouco, ou máis ben case nada sabemos ao respecto, a tradición oral non parece que deixara un recordo na mente dos habitantes da nosa xeografía provincial, non sendo que acudamos á toponimia, que, como noutros puntos da Galiza, pode axudar a entender a fauna pretérita ourensá.

Así, a cabalo entre os concellos de Carballeda de Valdeorras e A Veiga, non lonxe dos Altos do Campanario, atopamos O Cebral, a uns 1400 m de altitude. Este topónimo apararece tamén no concello de O Irixo, no extremo oposto da provincia.

Perto do límite con portugal aparece O Cebreiro, pertencente ao concello de Baltar e rondando os 1200 metros de altura.

A cabalo entre os concellos limiaos de A Porqueira e Os Blancos, a uns 900 m de altitude aparece o topónimo de Cebreiros.

No concello de Pereiro de Aguiar, aparece As Cebreiras, sendo este o topónimo situado a máis baixa altitude de todos os atopados.

Ante esto podémonos preguntar, foi o cebro un animal habitante das alturas?., ou foron estas alturas os seus derradeiros refuxios na provincia.

Este feito parece coincidir con outros topónimos galegos relacionados con este équido, como Pedrafita do Cebreiro, en Lugo.