Píntega xuvenil no Barbantiño.

Moitísimas veces nos temos achegado á píntega común (Salamandra salamandra) dende faunaourense, eche o que ten que sexa o meu bichiño faborito, así que pídovos perdón polo pesado que son con esta especie en concreto. 

Desta volta un pequeno xuvenil atopado a carón do río Barbantiño unha noite de chuvia da semana pasada, moi fotoxénico por certo....

Píntega común en Cartelle.

Cartelle é un concello ourensán pertencente á comarca das Terras de Celanova, a cabalo entre os climas atlánticoe mediterrano, conta cun patrimonio histórico interesante, como é o castelo de Sande, unha fortaleza medieval situada en medio de fragas de carballos e explotacións gandeiras.

A píntega común (Salamandra salamandra) recive en Cartelle o nome de zalamela, como xa sabedes é un dos meus máis quereidos bichos, como mostran a cantidade de entradas que lle temos adicado. En certas partes tense á píntega como un animal pozoñento, moi velenoso, e capaz de sobrevivir ao lume, lendas para un animal que polas súas cores rara vez pasa desapercivido. Curiosamente é o lume unha das causas da súa desaparición en certos puntos do país.

Nas imaxes unha píntega habitante do castelo de Sande, en Cartelle, fotografada recentemente.

Píntega nos montes de Amoeiro.

Xa sabedes que a píntega común (Salamandra salamandra), é un dos meus bichos máis queridos. E confésovos, que a miña falla de actividade dos derradeiros meses, fixo que levase un tempo máis que considerable sen tropezarme cun exemplar desta especie.

A píntega común é un dos anfibios máis frecuentes da provincia, estando presente na práctica totalidade da nosa provincia. A pesar da súa relativa abundancia non está exenta de ameazas. Xa que frecuentemente é víctima de atropelos nas estradas e pistas forestais. Os incendios firestais, e a contaminación das augas poder supor un problema importante, que ten dado como resultado mermas, ou mesmo extinción locais en certos puntos da provincia.

Na imaxe unha pequena píntega atopada hoxe mesmo, día 2 de febreiro de 2013, nun monte do concello de Amoeiro próximo ao límite municipal con Ourense.

Fauna nun topónimo histórico de Xunqueira de Espadañedo.

Existe no concello de Xunqueira de Espadañedo un tópónimo de cuio nome quero e debo lembrarme, esté é o pobo de Niñodáguia.
Niñodáguia é coñecido pola súa cerámica, nesta localidade existen explotacións mineiras de extracción de arxila, que deron como resultado unha antiga tradición alfareira que se prolonga até o día de hoxe.

Niñodáguia é, asímesmo, un topónimo interesante, xa que o seu nome indica a localización dun niño de águia real (Aquila chyrsaetos), o cal non é raro xa que esta localidade se atopa nas estrivacións mesmas do Macizo Central Ourensán, en territorio histórico da especie. Sen embargo o deturpamento e castelanización dos topónimos galegos ía traer consigo un dos capítulos máis curiosos e absurdos, no que foi o intento de borrar a cultura galega da face do país.

Aqueles que descoñezades o significado da lingua galega, debedes saber que Niñodáguia en castelán correctamente traducido, viría a ser "Nido del Águila", sen embargo a traducción castelánizadora non foi outra que "Niño de la Guía", despoxando de significado o máis que interesante topónimo.

As barreiras resultantes da extracción de arxila de Niñodáguia, ao ser abandonadas, banse naturalizando pouco a pouco, constituindo un hábitat interesante para aves, anfibios, memíferos, que pouco a pouco van colonizando o enclave, velahí tendes unhas pequenas mostras do que atopamos a finde pasada, nun Niño de águia histórico...

Un raposo (Vulpes vulpes), nidos de cegoña (Ciconia ciconia), gardafontes verde (Triturus marmoratus), ra verde ibérica (Pelophylax perezi) entre outros...

Gardafontes ibérico en Montederramo.

O gardafontes ibérico ou común (Lissotriton boscai), pasa por ser un dos anfibios máis frecuentes da provincia, máis non por común una especie deixa de ser interesante, ou fascinante, incluso. Sempre é motivo de ledicia atoparse un ser vivo a cada volta do camiño.

Neste caso estamos perante un anfibio endémico da Península Ibérica, polo que o que para nós é unha especie común, é para os lectores extranxeiros deste blogue, unha auténtica rareza digna de admiración, xa que alén dos Pirineos, o gardafontes común está ausente.

A Península Ibérica, debido ao seu aillamento e á súa historia xeolóxica e á súa situación xeografica, conta con numerosas especies exclusivas do seu territorio, o que lle otorga o privilexio de ser un dos "hot spot" europeos no que a biodiversidade endémica se refire. Esta endemicidade atinxe non só a certas especie de vertebrados, senón tamén, máis aínda incluso, a numerosas especies de invertebrados e prantas. É polo tanto un orgullo, poero tamén unha responsabilidade, que todas estas especies continúen a vivir entre nós para que as vindeiras xeracións sigan a disfrutar da súa presenza.

Na imaxe, un gardafontes común atopado o pasado día 11 de setembro de 2011 en terreos pertencentes ao concello de Montederramo, non lonxe do pobo de Gundín.

Gardafontes común no Barbantiño.

Xa falamos recentemente da riqueza herpetolóxica de certas áreas da Depresión Ourensá, pondo de manifesto a tamén a riqueza dalgúns puntos especialmente, como é o caso do río Barbantiño, que pasa por ser un dos cursos fluviais menos alterados da contorna. Este feito vese reflexado na extraordinaria riqueza dun grupo de vertebrados en particular, os anfibios, que contan neste río non só cunha alta representación de especies, senón tamén con altas densidades poboacionais.

Desta volta achégovos unhas imaxes do gardafontes común ou ibérico (Lissotriton boscai), endemismo ibérico, este pequecho anfibio urodelo pasa por ser un dos máis frecuentes da provincia, estando prácticamente presente en toda a superficie ourensá, podendo, localmente, acadar altas densidades, como é o caso que hoxe nos ocupa.

Sen embargo, non por común, deixa de ser un animal interesante, a beleza concorre nesta nosa terra, a cada paso, moitas veces vencendo os impedimentos que o home lle pon á vida. Autovías, AVE, contaminación e alteracións varias do hábitat, fan que a vida destes seres sexa cada día máis difícil. Así, cando atopamos un pequeno verxel, oasis de vida dun anfibio exclusivo da Península Ibérica, deberiamos actuar con responsabilidade, xa que é exclusivamente nosa a labor de conservar á especie de cara ao futuro.

Gardafontes verde no río Barbantiño.

Moitas veces temos falado da riqueza herpetolóxica da capital de Ourense, sen embargo esta riqueza non só atinxe ao concello de Ourense, senón que tamén é un feito común á toda a bisbarra, ou mellor dito á depresión Ourensá e os montes que a circundan, que lle confiren unha climatoloxía fortemente influenzada polo mediterráneo.

Un dos lugares herpetolóxicamente máis interesantes son os diversos cursos fluviais que desembocan no pai Miño cando discorre pola depresión, moitos deles fortemente alterados e contaminados, existen pola contra outros que amosan un estado de conservación moi aceptabel. Entre eles atopamos ao río Barbantiño, que no seu treito final actúa coma límite municipal entre os concellos de Punxín e Ourense.

Este río, cunha cobertura vexetal de ribeira en bó estado e cun marco agrícola e rural na contorna, amosa unha riqueza salientable no que a hérpetos se refire.

Entre as especies presentes atopamos ao gardafontes verde (Triturus marmoratus) o maior dos gardafontes que podemos topar na Galiza, e quizáis tamén un dos anfibios máis chamativos da nosa fauna.

Desta volta amósovos uns cantos exemplares atopados a principios do presente mes a carón do río Barbantiño.

Gardafontes ibéricos en Ourense.

Gardafontes ou limpafontes é o nome con que en certos puntos da provincia de Ourense se coñecen a certos anfibios urodelos (con cola), das tres especies que podemos atopar na provincia o gardafontes ibérico (Lissotriton boscai), é o máis frecuente.

O nome e gardafontes venlle dado pola crenza popular de que estes anfibios son quenes de limpa-la auga na que habitan, ou de ser un indicador de que a calidade das augas onde podemos observalos é axeitada para o consumo humán.

E algo de certo hai nesta crenza, non por que sexan estes animais unhas depuradoras naturais de baixo custe, senón por que nos atopamos perante uns seres exixentes ca calidade das augas nas que habitan. Este feito ten unha dobre lectura, xa que podemos usar aos gardafontes como efectivos bioindicadores da calidade das augas continentais, pero é tamén un feito que a calidade das augas é un imperativo para a conservación non só dos gardafontes senón tamén do resto dos anfibios.

Nos derradeiros tempos temos varios problemas engadidos á contaminacións das augas doces de Ourense, como son a introduccións de diversas especies alóctonas no medio natural. Destas certas especies de peixes como as carpas ou as percas americanas, o cangrexo roxo americano ou o visón americano, son as que mostran un maior índice de depredación sobre as nosas especies de anfibios, tanto sobre os adultos, como sobre as postas e larvas dos mesmos.

Nas imaxes varios exemplares fotografados recentemente na bisbarra de Ourense.

O gardafontes verde atleta.

Bos días lectores, seguiremos a falar de herpetos durante unhas cantas entradas máis. Recentemente puxemos de manifesto a extraordinaria riqueza herpetolóxica dunha zona en concreto da provincia de Ourense, a Depresión Ourensá, onde se asenta a capital da mesma. Esta riqueza é causada por diversos factores, e entre eles a climatoloxía, a situación xeográfica, pero tamén a historia xeolóxica da zona.

A depresión Ourensá estivo en tempos inzada de numerosas zonas húmidas a carón do Val do Miño, estas lagoas, algunhas temporais e outras permanentes tiñan diferentes orixes. por unha parte existían meandros abandonados do río, producto da erosión fluvial, a modo similar dos "Galachos do Ebro", por outro lado existían unha serie de lagoas temporais asociadas a surxencias superficiais do complexo entramado de augas soterráneas da zona, e existían tamén lagoas termais asociadas ao termalismo que tanto caracteriza a día de hoxe a nosa cidade.

Ca progresiva urbanización da cidade a maior parte destes curiosos hábitats perdeuse, e con eles a súa fauna e flora, unha pérdida que quizáis nunca sexamos quenes de recuperar.

Unha das zonas máis ricas neste tipo de hábitats foi o Barrio de As Lagoas, no que existiron ata 7 lagoas diferentes, que foron destruidas polo urbanización da zona entre os anos 60 e 70 do pasado século XX. Neste conxuntos de lagoas habitaban sapoconchos, cangraxos de río, e multitude de anfibios.

Fai uns anos, no Campus Universitario da Cidade de Ourense, dependente da universidade de Vigo, restaurouse unha charca, de caracter temporal, que chegou a contar ca presencia de especies de aves tan interesantes como a pita de río (Gallinula chloropus) ou a garza pequena (Ixobrichus minutus), sen embargo esta lagoa, que pasaba parte do ano seca, naceu con data de caducidade. Recentemente esa parte do campus foi alterada, vilmente, para a construcción dunha pista de atletismo, coa chegada da pista desapareceron as aves e os anfibios que alí habitaban.

O outro dia se me ocurriu a xenial idea de pasar por alí, para ver como respira agora esa zona, e puiden atopar, anexo á pista de atletismo que tamén vos amoso, este vello macho de gardafontes verde, que agora terá a obriga de facer deporte, ante a falla dun lugar adecuado para reproducirse, triste final para un dos anfibios máis fermosos da nosa herpetofauna.

Entroido Herpetolóxico: 1ª parada A Limia.

Na compaña da familia, o pasado día 6 de marzo de 2011, domingo de entroido na miña querida bisbarra da Limia, fixen unha pequena achega á herpetofauna do Alto do Seixo, unha elevación do concello de Vilar de Santos, caracterizada principalmente, como o seu propio nome indica, pola abundancia de seixo (cuarzo en castelán).

Pouco a pouco foron aparecendo cousiñas, e así deixáronse ver varios exemplares de píntega común (Salamandra salamandra), Lagarto arnao (Timon lepidus) e lagartiña galega (Podarcis bocagei), en apenas unha hora de prospección, confeso que non moi exaustiva.

Parece polo tanto que os réptiles comezan a espertar do sono invernal cas primeiras subidas de temperatura do ano, para sorte de aqueles que gustamos da súa presencia.