Lagartixa dos penedos na Veiga.

Durante os derradeiros anos, a posición taxonómica da lagartixa dos penedos foi obxeto de unha profunda revisión que, segñunparece, está lonxe aínda de rematar. A lo menos, de momento, parece que as lagartixas dos penedos habitantes do cadrante noroccidental ibérico van a ser denominadas como Podacis guadarramae, sendo a subespecie que ocupa a nosa provincia "lusitanica". Así a partires de agora as lagartixas dos penedos ourensás serán Podarcis guadarramae lusitanica. 

Moitas veces temos mostrado exemplares desta especie, o réptil máis frecuente da provincia, a través das páxinas deste blogue. Sen embargo seguramente en pouco tempo estaremos a falar dunha nova revisión da especie, xa que parecen existir diferencias considerables nas poboacións desta especie que merecen a atención dos nosos científicos. 

Polo momento déixovos unha pequena mostra das lagartixas dos penedos habitantes da ribeira do encoro de Prada (A Veiga), fotografadas na compaña de David (do Pereiro), o pasado día 23 de xuño de 2015.

Cobra lagarteira europea en A Veiga.

A cobra lagarteira europea (Coronella austriaca) é un ofidio frecuente na montaña ourensá, pero habitualmente está ausente das áreas baixas con maior influenza mediterránea e menos réxime pluviometrico.

A través das páxinas deste blog temos mostrado a especie en numerosas ocasións, desta volta traemos un exemplar atopado en terreos do concello de A Veiga.

As cobras lagarteiras (Coronella sp), deben o seu nome á súa alimentación, composta fundamentalmente por vertebrados de sangue fría, que debido ao seu hábitat, habitualmente en zonas rochosas, soe estar composta por lagartixas e lagartos. 

Aínda a dia de hoxe a cobra lagarteira soe confundirse erróneamente coas víboras, razón pola que en multitude de lugares son eliminadas sistemáticamente xunto con outras especies de oficios. As cobras lagarteiras son totalmente inofensivas e carecen de velelo.

Rá dos regos na Veiga.

A rá dos regos (Rana iberica) en un anfibio anuro que pasa por ser un dos anfibios máis frecuentes da nosa provincia. Onde ademáis desta especie contamos coa rá das veigas ou bermella (Rana temporaria), moito máis escasa e relegada a brañas situadas a grandes alturas nas serras orientaíns, existindo asemade un núcleo prolongación das poboacións asemtadas na confluencia das provincias de Lugo, Ourense e Pontevedra.

A diferencia entre ambas non é doada, pero habitualmente acudimos ao cromatismo da queixada, moi contrastado no caso de "iberica" e monocromático no caso de "temporaria". Nembargantes existen en ocasión indivíduos que non cumpren as características que aparecen nas guías de identificación. Como é o caso do indivíduo que nos ocupa.

Esrte indivíduo en cuestión posúe moi pouco cromatismo, trátase dun exemplar pequeno, xuvenil seguramente, de "rana iberica", tamén chamada patilonga, que foi atopado an augas do encoro de Prada (A Veiga) o pasado día 23 de xuño de 2015 na compaña de David (do Pereiro). A presneza deste tipo de indivíduos con este tipo de características en zonas próximas á distribución de "Rana temporaria", presente por exemplo en Trevinca, pode dar lugar a erros de identificación. Exemplares con características similares teñen sido vistos en toda a área de distribución de "Rana iberica". Persoalmente teño atopado moitos na Depresión Ourensá.

Cobra d´auga viperina na Veiga.

A cobra d´auga viperina (Natrix maura), pasa por ser un dos ofidios máis frecuentes na nosa terra. Achegada habitualmente aos cursos e masas de auga doce, pode atopartse en ocasións tamén a unha certa distancia destes, ou asociada a masas fluviais de moi escasa entidade.

Trátase dunha especie totamente inofensiva que basa a súa estratexia de supervivencia en tres puntos fundamentais. En primeiro lugar a súa imitación ás víboras, para o cal posúe en ocasións deseños cromáticos moi similares a estás, e trata de imitalas na forma cando fai o seu display intimidatorio. En segundo lugar, en ocasións pode chegar a facerse a morta, para tratar que o seu atacante a deixe en paz. e en terceiro lugar pode cagarse enriba do inimigo, costume común a outras especies de amfibios e réptiles.

Nas imaxes, optidas o pasado día 23 de xuño de 2015 no concello de A Veiga, observáse un exemplar desta especie, atopado na compaña de David (do Pereiro), nas proximidades do pobo de A Ponte.

Abellaruco en A Veiga.

O abellaruco (Merops apiaster) é un ave que como o seu propio nome indica se alimenta de abellas, aínda que tamén doutro tipo de insectos, que captura con gran mestreza no aire, de forma que en ocasións o seu voo pode resultar moi rechamante polas piruetas que pode chegar a realizar.

Na Galiza, o abellaruco avita exclusivamente o leste da comunidade, especialmente a metade oriental da provincia de Ourense, onde se atopan a meirande parte dos seus efectivos. Ave estival, migra a África unha vez rematado o período reproductor. 

Para a nidificación o abellaruco, que cría en colonias máis ou menos numerosas, constrúe ocos en taludes areosos ou arxilosos, de un modo bastante similar ás anduriñas das barreiras (Riparia riparia). 

Parece ser que no pasado o abellaruco acadou un rango de distribución maior que o actual, a´ñinda que a tendencia dos últimos anos parece indicar unha recolonización dos territorios perdidos.

Na imaxe, optida o pasado día 23 de xuño de 2015, apreciamos un exemplar pousado nun cable eléctrico, pousadoiro bastante habitual na especie, nas proximidades do pobo de Xares, no concello de A Veiga.

O Gamo Branco: A Pantasma de Xares.

"O que vive retirado dentro da súa intelixencia e esprito, vive no paraíso"- Francis Beaumont- (1584-1616)- Dramaturgo e poeta inglés.

Non hai moito tempo que alguén me contou que alá por Xares, na serra do Eixo (A Veiga), camiñaba un animal misterioso, pálido coma unha pantasma de filme clásico. Ao pescudar detrás desta historia non topei misterio criptozoolóxico algún, mais sí unha curiosa nova.

O novo personaxe do olimpo criptozoolóxico ourensán non era outro que o gamo branco. O gamo branco non é unha especie diferente de gamo, senón que é unha variedade obtida en catividade mediante selección artificial. De feito, esta variedade cromática do gamo ou paleto (Dama dama) é moi frecuente nas coleccións zoolóxicas públicas e privadas do continente europeo, ocorre o mesmo, por exemplo, cos tigres de Bengala brancos, frecuentes tamén neste contexto.

Do que nunca tivera noticia era de que se producisen soltas no medio natural, e a miña pregunta é a seguinte, é o gamo branco de Xares un caso de albinismo fortuito no medio natural? ou ,pola contra ,foi este animal liberado deliberadamente no monte para goze dalgúns?. Pode un gamo branco acadar no mercado cinexético unha cotización maior que un gamo normal? será avaricia, este misterio resolto?.

O Muflón: o carneiro bravo.

"Os bolsillos dos gobernantes deben ser de cristal" - Enrique Tierno Galván (1918-1986)- Político e sociólogo español.

O muflón (Ovis musimon), chamado carneiro bravo en Galicia, é un artiodáctilo controvertido, principalmente pola súa posición taxonómica, que leva anos sendo protagonista de debates.

Orixinalmente ata o período paleolítico,e ao igual que o gamo (Dama dama), o carneiro bravo distribuíase abondoso polo continente europeo, con posterioridade extinguiuse de gran parte do territorio, quedando relegado ás illas de Córcega, Cerceña, Chipre, e unha pequena poboación an Armenia. Pero esta é só unha das teorías, xa que outra apunta a que os carneiros bravos europeos proceden dunha especie oriental (Ovis orientalis), da que xurdirían as razas domésticas de ovellas actuais (Ovis aries), e que en realidade os muflóns non serían outra cousa que ovellas asivestradas nun estadío primitivo e próximo á data de domesticación.

Sexa como fora os muflóns que hoxe pululan polos montes Europeos proceden da illa de Cércega, dende onde a especie foi introducida ao pais anteriormente coñecido como Checoslovaquia. Dende alí a especie foi introducida na Península Ibérica, a mediados dos anos 50 do século XX, na provincia de Cuenca, dende onde posteriormente, e sempre con fins cinexéticos, foi introducida en diversas reservas e cotos privados de caza do ámbito ibérico.

A Ourense debeu chegar en torno aos anos 90 do pasado século, ao abrigo dun proxecto de caza maior intensiva na serra do Eixe (A Veiga), aínda que certos mapas o dan como presente tamén no parque natural dos Montes do Invernadoiro (Vilariño de Conso).

Hai máis ou menos un ano, o día 13 de xaneiro de 2010, apareceron uns cráneos de cabra brava (Capra pyrenaica victoriae) e un de carneiro bravo, nun vertedoiro do concello de Lobios próximo aos límites do Parque Natural da Baixa Limia-Serra do Xurés, podedes vela notiza picando neste enlazamento.

Non atopei referencia algunha á presencia do carneiro bravo nin na serra do Xurés, nin nas súas proximidades, aínda que fontes confidenciais confirmáronme que no Parque Natural do Invernadoiro están tendo lugar, "presuntamente", prácticas cinexéticas ilegais ,nas que se están cazando lobos e cabras montesas, polo que apunto que "presuntamente", estes restos poderían proceder do devandito parque natural.

Dende Fauna Vertebrada de Ourense, queremos por de manifesto que os proxectos de reintroducción da cabra montesa en territorio galaico non obedecen a fins cinexéticos, xa que se están a producir en áreas protexidas. Estes proxectos están financiados con cartos públicos, que pagamos todos, polo que convido, a quen proceda (a administración pública neste caso) a que vixíe de maneira especial a fin última destes animais, que debe ser a conservación e non a caza indiscriminada para disfrute duns poucos, que por riba ao ser ilegal non pagan un peso!.

Por último, e aquel que queira que entenda, considero á caza ilegal un cancro, e xa que o cancro o tratan os oncólogos, agardo, sinceiramente atopar un oncólogo que cure este cancro.

O gamo na provincia de Ourense.

"Atrevédevos: o progreso somentes se logra así"- Victor Hugo (1802-1885)- Escritor e dramaturgo francés.

O gamo (Dama dama) é un cérvido silvestre de distribución restrinxida na provincia de Ourense. Na actualidade, e debido sempre a introduccións con fins cinexéticas, distribúese pola serra do Eixe, no concello de A Veiga, e no macizo Central, nos Montes do Invernadeiro, onde é mantido en réxime de semiliberdade.

Hoxe en día o gamo tense por unha especie introducida na nosa provincia, cunha data de introducción que ronda os anos 60-70 do pasado século, sen embargo existen referencias anteriores a esa data, pero vaiamos un pouco por partes, e poñámonos en antecedentes.

Despois das glaciacións cuaternarias o gamo case se extingue da face da terra, sospéitase que a distribución histórica da especie é debida en gran parte á introducción por parte de fenicios e romanos.

Na Península Ibérica asúmese que a introducción se produxo na antigüidade, sen que sepamos unha data exacta. A expansión posterior da especie é adxudicada ao seu gran valor coma peza de caza, o que se traduxo na súa introducción e mantemento dentro dos cazadeiros reais.

En Galiza, Victor López Seoane, na súa obra Fauna Mastozoológica de Galicia, inclúe esta especie con reservas, por "noticias y una cuerna que nos enseñaron".

Sen embargo temos un dato máis concreto da súa aparición antes dos procesos de introducción máis recentes, este dato aparece no artigo Fauna Histórica de Cabrera y Maragatería firmado por José Piñeiro Maceiras, que nos dí o seguinte:

"Pensamos que el primer animal de estas características que definitivamente se pierde, es el gamo (dama dama), pues sólo aparece citado por Madoz en la aldea de La Baña, al pie del Picón y de Peña Trevinca".

Supoño que eser dato de Madoz é a única referencia histórica á presencia do gamo ou paleto na provincia, ou máis ben nas súas cercanías.

Sen embargo xa no século XVIII, Pedro González de Ulloa, sinala para o partido xudicial de Verín a presenza de ciervos, venados y corzos", polo que, se isto non se debe a un erro de maquetación, sinala a presenza non de dúas, senón de tres especies de cérvidos no territorio. Dato que aparece na obra do historiador verinés Jesús Taboada Chivite, e que xa citamos ao abordar o tema das perdices brancas do Macizo Central.

Podemos sinalar entón, que o gamo foi introducido, moi probablemente, en tempos antigos, que posteriormente se extinguiu, seguramente a mediados do século XIX, que esa distribución debeu estar restrinxida no seu momento ao Macizo Galaico-Leonés, e que, finalmente, foi "reintroducido" de novo para deleite, non dos naturalistas, senón dos cazadores que moven moitos máis cartos ca nós.

Por outra banda, sempre me chamou a atención o nome científico desta especie, Dama dama, que me recorda a unha canción de certa artista xa finada.