O Gamo Branco: A Pantasma de Xares.

"O que vive retirado dentro da súa intelixencia e esprito, vive no paraíso"- Francis Beaumont- (1584-1616)- Dramaturgo e poeta inglés.

Non hai moito tempo que alguén me contou que alá por Xares, na serra do Eixo (A Veiga), camiñaba un animal misterioso, pálido coma unha pantasma de filme clásico. Ao pescudar detrás desta historia non topei misterio criptozoolóxico algún, mais sí unha curiosa nova.

O novo personaxe do olimpo criptozoolóxico ourensán non era outro que o gamo branco. O gamo branco non é unha especie diferente de gamo, senón que é unha variedade obtida en catividade mediante selección artificial. De feito, esta variedade cromática do gamo ou paleto (Dama dama) é moi frecuente nas coleccións zoolóxicas públicas e privadas do continente europeo, ocorre o mesmo, por exemplo, cos tigres de Bengala brancos, frecuentes tamén neste contexto.

Do que nunca tivera noticia era de que se producisen soltas no medio natural, e a miña pregunta é a seguinte, é o gamo branco de Xares un caso de albinismo fortuito no medio natural? ou ,pola contra ,foi este animal liberado deliberadamente no monte para goze dalgúns?. Pode un gamo branco acadar no mercado cinexético unha cotización maior que un gamo normal? será avaricia, este misterio resolto?.

Futuro Imperfecto: 2º capítulo: Listaxe dos mamíferos introducidos na provincia de Ourense.

"A tontería da humanidade ronóvase diariamente"- Jacinto Benavente (1866-1954)- Dramaturgo español.

Onte estivemos a falar das especies de mamíferos que nos deixaron nos derradeiros seculos, sen embargo, namentres algunhas especies eran expulsadas para sempre da terra ourensá, outras ían chagando sixilosamente da mesma man que estaba a expulsar ás especies autóctonas.

A historia das especies foráneas de mamíferos ourensás é, en ocasións, ben curiosa, mais noutras é, sen caer no pesimismo, máis ben tráxica, vaiamos logo enumerando aos nosos novos veciños.

Listaxe dos mamíferos alóctonos establecidos na provincia de Ourense:

-Rata común ou parda (Rattus norvegicus): A máis que frecuente rata de alcantarilla, hoxe en día parte intrínseca da fauna das nosas vilas e cidades, era descoñecida no noso país antes do s: XIX. Esta especie, orixinaria do continente asiático, acadou como o continente Europeo coma comensal do home durante o século XVIII, desprazando das zonas máis urbanas á súa parente a rata negra (Rattus rattus), aínda que a introducción desta especie se produciu dun xeito pasivo, frecuentemente debido ao tráfico de marcadorías, non deixa de ser unha especie allea á fauna vertebrada orixinal da provincia de Ourense.

-Muflón ou carneiro bravo (Ovis musimon): xa abordamo-la presenza desta especie na provincia nunha entrada anterior, podedes leela picando aquí.

-Gamo (Dama dama): igual que no caso anterior, a especie foi correctamente tratada nunha entrada anterior, que podedes cinsultar de novo picando aquí.

-Visón americano (Neovison vison): especie de mustélido orixinaria do continente americano, e un dos máis graves problemas ecolóxicos aos que a provincia de Ourense se enfrenta na actualidade. A día de hoxe esta especie está presente na maioría dos vales fluviais da provincia. Con dous focos principais de dispersión. O primeiro prodúxose na provincia de Pontevedra no ano 1986, cando o ciclón Hortensia provocou danos en granxas peleteiras do Baixo Miño, que provicaron o escape de varios centos de exemplares, que conqueriron adaptarse e reproducirse no medio natural galego, chegando á nosa provincia coa entrada do século XXI. Por outro lado o Frente de Liberación Animal, liberou varios centos de exemplares de granxas peleteiras situadas na bisbarra da Limia, dende alí, unha vez establecidos, dispersáronse cara o Val do Támega, entrando posteriormente en Portugal, nas cercanías da vila de Chaves.

Especies alóctonas escapadas e non establecidas na provincia de Ourense:

Tense constancia de escapes de diversas especies alóctonas mantidas en catividade que non supuxeron un establecimento das mesmas no medio natural ourensán, en xeral estas especies proveñen do mercado de mascotas. Existen tamén diversos avistamentos non confirmados polo momento, que poderían indicar unha expansión de poboacións de certas especies alóctonas dende provincias cercanas.

Cobaia (Cavia procellus), de orixe americana, moi popular como animal de compaña.

Hamster dourado (Mesocricetus auratus), aínda máis popular que a especie anterior no mercado de mascotas domésticas.

Mapache (Procyon cancrivorus) de orixe americana, relativamente popular como mascota nos derradeiros anos, foi frecuente tamén en granxas peleteiras, que deron como orixe o establecimento da especie en Centro Europa, na Península Ibérica está xa establecido no centro, especialmente nas cercanías de Madrid, existen diversos rexistros non confirmados da presencia da especie en bisbarras ourensás, que poderían xurdir de confusións ante o avistamento de teixugos, se ben é certo que o ano pasado un exemplar desta especie foi atropelado en Lugo.

Por último nomear que nos anos 90 do século XX, parece que foi observada unha pantera (Phantera pardus) nos arredores da cidade de Ourense, o caso levantou espectación en todo o país, sendo recollido na prensa da época como un caso de avistamento de "Alien Big Cat", sen embargo o dato non foi confirmado con posterioridade.

Frente a esta dura realidade parece que temos puco que facer nós, os comúns dos mortais, somentes recomendar que non se solten as mascotas no medio natural, e gardar, que a diferencia doutros puntos do país, na provincia de Ourense non sigan a aparecer novas especies alóctonas, xa temos suficientes personaxes nesta película.

O gamo na provincia de Ourense.

"Atrevédevos: o progreso somentes se logra así"- Victor Hugo (1802-1885)- Escritor e dramaturgo francés.

O gamo (Dama dama) é un cérvido silvestre de distribución restrinxida na provincia de Ourense. Na actualidade, e debido sempre a introduccións con fins cinexéticas, distribúese pola serra do Eixe, no concello de A Veiga, e no macizo Central, nos Montes do Invernadeiro, onde é mantido en réxime de semiliberdade.

Hoxe en día o gamo tense por unha especie introducida na nosa provincia, cunha data de introducción que ronda os anos 60-70 do pasado século, sen embargo existen referencias anteriores a esa data, pero vaiamos un pouco por partes, e poñámonos en antecedentes.

Despois das glaciacións cuaternarias o gamo case se extingue da face da terra, sospéitase que a distribución histórica da especie é debida en gran parte á introducción por parte de fenicios e romanos.

Na Península Ibérica asúmese que a introducción se produxo na antigüidade, sen que sepamos unha data exacta. A expansión posterior da especie é adxudicada ao seu gran valor coma peza de caza, o que se traduxo na súa introducción e mantemento dentro dos cazadeiros reais.

En Galiza, Victor López Seoane, na súa obra Fauna Mastozoológica de Galicia, inclúe esta especie con reservas, por "noticias y una cuerna que nos enseñaron".

Sen embargo temos un dato máis concreto da súa aparición antes dos procesos de introducción máis recentes, este dato aparece no artigo Fauna Histórica de Cabrera y Maragatería firmado por José Piñeiro Maceiras, que nos dí o seguinte:

"Pensamos que el primer animal de estas características que definitivamente se pierde, es el gamo (dama dama), pues sólo aparece citado por Madoz en la aldea de La Baña, al pie del Picón y de Peña Trevinca".

Supoño que eser dato de Madoz é a única referencia histórica á presencia do gamo ou paleto na provincia, ou máis ben nas súas cercanías.

Sen embargo xa no século XVIII, Pedro González de Ulloa, sinala para o partido xudicial de Verín a presenza de ciervos, venados y corzos", polo que, se isto non se debe a un erro de maquetación, sinala a presenza non de dúas, senón de tres especies de cérvidos no territorio. Dato que aparece na obra do historiador verinés Jesús Taboada Chivite, e que xa citamos ao abordar o tema das perdices brancas do Macizo Central.

Podemos sinalar entón, que o gamo foi introducido, moi probablemente, en tempos antigos, que posteriormente se extinguiu, seguramente a mediados do século XIX, que esa distribución debeu estar restrinxida no seu momento ao Macizo Galaico-Leonés, e que, finalmente, foi "reintroducido" de novo para deleite, non dos naturalistas, senón dos cazadores que moven moitos máis cartos ca nós.

Por outra banda, sempre me chamou a atención o nome científico desta especie, Dama dama, que me recorda a unha canción de certa artista xa finada.