Desenfeitizando ao gado de Antioquía:Cara a cara co Bruión.

Despois dunha breve parada para falarmos do caimán do Barbaña, que por certo non apareceu nunca, imos continua-la historia do gado enfeitizado de Antioquía.

Desta volta imos a analizala historia de Lita un pouco pormenorizadamente, facendo unha achega á mitoloxía e lendario limiao comparándoa con outros casos similares, dende un punto de vista en parte criptozoolóxico e en parte antropolóxico.

Denantes de continuar, quixera aclarar que a historia de Lita, esa especie de "Heidi limiá", é totalmente fictícia, pero serviu coma fio narrativo para contar unha lenda que eu mesmo escoitei da boca dun vello limiao cando tiña 8 anos.

Como ben sabedes a bisbarra da Limia, tivo un mar interior no seu corazón chamado Antela, a lagoa de Antela máis ben, ou lago Bión. O bión é o nome limiao que se lle daba a unha certa clase de xuncos (Scirpus lacustris) moi apreciados na bisbarra coma "cama" para o gando.

Como calquera lagoa que se precie a lagoa de Antela non é só un mar de auga doce, senón unha fonte inesgotable de lendas nas que habitan multitude de seres coma si dun Olimpo palustre se tratara. Por desgracia, a desecación da Lagoa de Antela supuxo o desafiuzamento non só da súa biodiversidade, senón tamén dos seus habitantes imaxinarios.

Unha das lendas máis coñecidas da zona é a que fai referencia á cidade asulagada de Antioquía, esta cidade sufriu esta sorte de inundación mediante castigo divino, disque por adorar un galo, galo que aínda a día de hoxe fica orgulloso no escudo da vila de Xinzo de Limia, cabeceira da comarca.

 A lenda da cidade asulagada de Antioquía ten a súa orixe ao parecer en certos restos arqueolóxicos visibles nas épocas de seca, na que a cota da lagoa baixaba de nivel espècialmente. Ditos xacimentos consistían nos cimentos dunha sorte de "castros acuáticos" coñecidos coma palafitos. Ademáis non debemos esquecer que os romanos conqueriron deseca-la lagoa por espacio duns centos de anos.A eles se lle atribúen certos restos coma "camiños empedrados", interpretados no seu momento coma estanques para a piscicultura. Distos xacimentos foron destruidos pola maquinaria encargada das labouras de desecación da lagoa.

Sen embargo Antioquía non é a única cidade asulagada de Galicia, temos varios exemplos. Así en na lagoa de Carregal (Riveira-A Coruña), atopámola cidade asolagada de Reiris ou Valverde, nas súas augas habita un bruxo enfeitizado polas súas propias malas artes, que seica ficou convertido en boi e brua pola noite, e que é coñecido polo nome de "boi bruón".

Na Lagoa de Cospeito (Lugo), atopáse a cidade asulagada de Veria ou Valverde, nela tamén se conta unha lenda relacionada co gado, neste caso unha "vaca pantasma" que brua no mais profundo da lagoa, e que non pode ser vista.

Temos que dicir que o gando vacún, por razóns evidentes, foi sempre adorado nos tempos antigos, tamén coma un transportador de ánimas entre este mundo e o máis alá. Ditas crenzas son comúns á certas culturas tanto mediterráneas como atlánticas. Non é de extrañar, polo tanto, que o gando vacún protagonice multitude de lendas como animáis totémicos que foron para os antergos. Por outra banda, non debemos esquecer a importancia económica que as vacas e os bois tiveron para o agro galego. Ata tal punto que a riqueza familiar se medía non en cartos, senón no número de cabezas de gando que a unidade familiar posuía. Como anézdota gráfica, contaremos que cando un mozo lle ía pedi-la man da moza ao pai, o seu futuro sogro, éste lle sometía a un profundo interrogatorio, sendo unah das preguntas de obrigada resposta "¿e tí, cantas vacas tes?".

Se fixeramos unha análise da lenda do gado da auga galega dende unha prespectiva criptozoolóxica severa e pouco flexible, agora mesmo comezariamos a debatir sobre a supervivenci e posteiro extinción, dunha sorte de memífero acuático nas augas doces galegas, seguro que agora estades a rir, pero non é tan incerto o que digo...

Lendas similares á de Antela se producen por numerosos puntos do continente europeo.Estas lendas falan de "Touros acuáticos", principalmente nas illas Británicas. En Irlanda, onde atopamos ao touro ou vaca de auga, que disque habita un lago chamado Dubh, que se traduce coma "Lago negro", e onde a tradición criptozoolóxica dí que habita o "Hipopótamo irlandés" quizáis un supervivinte dos hipopótamos que durante a prehistoria habitaron o continente, coma Hipopotamus major, Hippopotamus antiquus e outros.

Esta mesma interpretación se lle dá ao touro de auga de Escocia, coñecido localmente coma "Elf bull" ou "Tarbh Usiage", e parece ser un compañeiro de viaxe do máis que coñecido "Nesi" ou "Monstro do Lago Ness", que curiosamente tamén ten o seu equivalente en Antela. 

Nas terras altas de escocia atopamos a goado acuático coñecido coma "Crobh Mara", existindo ademáis sendos touros acuáticos nos lagos Awe, e Rannooch, situados nas illas do oeste escocés.

Na illa de Man habita o "Tarroo-Ushtey".

En Inglaterra, tamén atopamos gando vacún acuático no lago Barfod.

Unha vez dito esto direivos que en realidade nos atopamos, quizáis en todos os casos nomeados, entre unha mistura de mitoloxía castrexa,bretona, gaélica e algo máis, coa propia observación da natureza.

Nas zonas palustres europeas habita unha sorte de ave, da familia das garzas, cuio reclamo asemella vagamente ao urro dun boi. Este feito serviu para bautizalo coma avetoro en castelan, abetouro en portugués e Botaurus stellaris na nomenclatura científica. Segundo teñen recollido Antonio Villarino, Felipe Bárcena e Serafín González no seu libro "Vertebrados da Limia, dende a lagoa aos nosos días", ed. Limaia, os limiaos deron en chamarlle a este animal "Bruión" ou "Brullón".

Este nome vernáculo, trátase dun nome onomatopéico, que fai referencia ao reclamo do animal, sen embargo, como ocorre en ocasións neste tipos de animais e nomes vernáculos, non todo o mundo ten unha imaxe na cabeza para asocia´lo nome co aspecto do animal. Dando polo tanto orixe a certo tipo de crenzas ou lendas, que ao mesmo tempo son herdeiras das partixas do mal chamado paganismo anterior á chegada do cristianismo a Galicia. Esto ocorre tamén con outro tipo de animais que posúen nomes vernñaculos onomatopeicos, coma Bufo calamita ou sapo corriqueiro, coñecido en certas partes de Ourense coma "Rairo", oero que en ocasións é descrito coma un reptil, un lagarto ou mesmo unha serpe.

A lenda do gado enfeitizado de Antioquía, fai referencia polo tanto á presenza histórica do abetouro (Botaurus stellaris) na lagoa de Antela, extinto na actualidade aínda se producen avistamentos de aves migrantes na Limia ocasionalmente. Os autores antes nomeados recomendan o uso de Brullón ou bruión, coma nome oficial galego, opinión que comparto a cen por cen, xa que como vimos, non só e utilizado na Limia, que segundo ales debeu albergar unhas das máis importantes poboacíons nidificantes da especie en Galicia, senón que existen referencias por tres das catro provincias galegas ao mesmo vernáculo, ou moi similar.

Dicir, que hoxe en día o bruión ñé un dos animais máis ameazados de extinción na Península Ibérica, e destrozos coma os de Antela, axudaron e moito a que hoxe esta especie se atope nesta situación.

POr último sinalar o alto coñecimento popular que o bruión tiña na bisbarra da limia, xe que existía un refrán que diciá: "Este ano non hai bión que non canta o bruión". Como xa dixemos ao principio o bión era moi apreciado na Limia...pena que para algúns non fose razón suficiente para salva-lo noso mar....

O gado enfeitizado de Antioquía: segunda parte.

"As inclemencias do tempo poden destruir unha casa, mais só o home pode destruir un fogar"- René Ocasio Galarza (1957-) Escritor portoriqueño.

A noite foi longa para Lita desta volta. Os pesadelos acompañaron o lixeiro sono da rapaza. A nosa pequerrecha espertou moitas veces durante a longa noite no faiado, berrando, asustada, perseguida pola fraga de Saa por un boi de ollos sanguinolentos que cuspía lume pola boca.

-Érguete Lita son horas de ires á escola, xa tes o almorzo na maseira.

-Mama...

-¿Qué tes pequena? non durmiches ben?

-Non..é que...

-Non me digas máis, o avó Manoel xa che meteu o medo no corpo. Non fagas caso de contos de vellas, eu levo índo toda a vida cas vacas pro monte, e estouche eiquí, ben viva, miña reina, tenlle medo aos vivos, que os mortos xa non che poden facer mal ningún.

Aquelas palabras tranquilizaron levemente o maxín de Lita, que apenas probou bocado do almorzo, para alegría de Roi, que así almorzou dúas veces...

-Nena!

-Si Mama?

-Hoxe terás quir xantar á casa da tía Encarnación, eu teño quír pro monte cas vacas, e depois irei á casa do Xan d´abaixo, a ver si nos merca os ovos que temos de sobra, senón non sei como hei  facer pra devolverlle os cartos á lercha da túa tía, que tan só se lembra do seu pai pras partixas.

-Sí Mamá.

Aínda facía frío cando Lita saiu da casa camiño da escola. Roi quedaba na casa, triste, ao ver á súa amiga cabizbaixa alonxarse polo camiño da Xesteira. Chegada á casa Grande, Lita crúzase unha vez máis ca tía María da Portela.

Ahí ben ese raio de vella outra vez.

-Bos días tía María.

-Hai nena, que cara trás, bota pralá!, mesmo parece que teña-lo taranghaño, dille á túa nai que te leve ao atador de Lampaza, que cho coute, ou millor dillo á túa tía, vaia que noso señor non escoite á pecadora da túa nai!

-Tía María?

-Si nena?

-O atador de Lampaza disque é un bruxo, non sí?

-Sí, Nena.

-Pois entón non sei por que carallo teño quir onda un bruxo si xa teño unha bruxa diante!

-Raio de cativa, non ten vergonza a nai, vaina ter a filla...

Despois do altercado María continúa a súa andaina absorta nos seu pensamentos, sorprendida aínda de terlle contestado así á Tía María, cando se entere Mamá...xa pensaremos algo. 

Con esto Lita chega á porta da escola, alí a primeiriña, coma sempre, Margarita, a filla da señora maestra.

-Hola Marcelita, buenos días, que mala cara traes!

Outra vaca no millo!- Chamome Lita!, bos días.

-Pues mi madre dice que te llamas Marcelita.

Raio de bicha! inda ás ir quente pra casa, masculla Lita- Sí xa sei, xa sei, a túa nai...

-¿As visto mi muñeca nueva? es de cartón...

-Si, si, moi bonita- A tí dabache eu traballo pras túas "muñecas".

A clase da maestra foi hoxe moito máis pesada e longa que de costume, aderezada cos continuos toques de atención, pois Lita hoxe estache noutro mundo.

-Marcelita!

-Sí doña Pepita?

-Le has de decir a tu madre que venga hablar conmigo, últimamente no estás atenta, ayer no has aparecido en todo el día, vas muy retrasada, así nunca vas a salir de este pueblo!, como vas a ir a servir a la ciudad si ni siquiera podrás lear la lista de la compra?, y de bordar ni hablemos, eres un auténtico desastre! te quedarás soltera igual que tu madre!

-Si doña Pepita, xa llo digo, que non vou poder bordarlle unhas mulidas novas pras vacas.

-Oye, no seas insolente!

-Perdón,...quero dicir, unhas sabas pra dote.
Mira tí de que lle serviu a ela saber moito, non está ela no mesmo pobo ca mín? único que non anda cas vacas...pensaba Lita alporizada....

 Con esto Lita marchou de cara a casa da tía Encarnación, hoxe non estaba pras monsergas de Doña Pepita, nin para as bonecas da repipi de Margarita.

A casa da tía estaba moi perto da escola, apenas cinco minutos andando, ao chegar á porta da corte unha vaca da tía que estaba pra parir muxiu fortemente, á Lita case lle da un patatús, comezou a correr ata que chegou, afogada, ao medio da cociña.

-Lita, cantas veces che teño dito que chames antes de entrar, case me matas do susto!

-E que me asustou a vaca, tía.

-Vaia oh! dirás aghora que lle tes medo ás vacas!

-Non é iso, bueno...é que onte...

-Olá Lita!- O tío Antonio entra en escena berrando, coma sempre, e dándolle outro susto a Lita, que non gaña pra disgustos-Tranquila nena, que eu non como a ninghén que non mo pida!, toma traioche un cuello pra que llo leves despois á nai, recén cazado no monte.

-é que lle tes que dar tí cuellos á miña irmá, que os cace ela!- Xa saiuo a lecha á escena.

-Deixa á túa irmá tranquila! xa bastante ten co que ten.

-A miña irmá ten o que merece!

Lita ponse a chorar, o día está a resultar demasiado duro incluso para ela, destrozada corre cara o galiñeiro, as pitas poden picar, mais non fan dano na alma...

-Lita, miña filla..quero dicir, miña nena...que che pasa, non chores-O tío Antonio sempre se portaba ben con elas, a mamá, non falaba nunca dil, nin para ben nin para mal, ás veces, enchíanselle os ollos de bagoas, cando Lita falaba do bo que era o tío Antonio, e mamá sempre dicía: de bós estache o inferno cheo...

-é que non durmín ben, tío, tiven moitos pesadelos, onte fún á Veigha cas vacas, e...-Lita cóntalle ao tío Antonio todo o sucedido, incluida a historía do avó.

-Ja, ja, ja, este tío Manoel, sempre cas súas lerias, seguro que tiña a botella de aghuardente baixo da cama, nena, non faghas caso, o que tí escoitache foi o brullón!

-Brullón? e iso que é? un demo?

-Non ó, o brullón eche un paxaro, que cría no bión da laghoa...

-Un paxaro! e como un paxaro vai ornear como unha vaca?

Tranquila, Lita, filla...eh...digo nena, o brullón é como unha cigoña de cor parda, coma unha garza do vran, pero máis pequeno. O ano pasado o Xan d´abaixo cazouche un na Veiguiña de Casasoá, as dir alí e que cho ensine...todo o demáis sonche contos de vellas.

En breve faremos unha análise profunda deste mito limiao! deica pronto.

O gado enfeitizado de Antioquía.

"Para sair das dificultades compre ter medo. Non fai falla outra arma ou virtude. O home que non ten medo está perdido. Un día ou outro caerá"- Louis Ferdinand Celine (1894-1961)-Novelista e escritor francés.

Nun Pobo calquera de Antela fai uns cantos anos:

Aquela mañá aínda fría de abril, Lita estaba a durmir profundamente no faiado, non era esa a súa cama habitual, mais dende que a avoa morrera e o avó enfermara e viñera a vivir con elas, non había outro sitio millor onde durmir. De súpeto uns pasos espertan a Lita do seu profundo sono, a porta ábrese:

-Érguete preguiceira, a piques está xa de amencer e tí aínda na cama!

-Mama, pero aínda é moi cedo para ir á escola!-replicou Lita alporizada, era certo, aínda non se vía un burro a tres pasos, e a escola estaba no mesmo pobo, non facía falla madrugar tanto.

-Nena, o avó non está ben, vai vir o médico de Sandiás, e antes teño que ir pedirlle a tía Encarnación que me empreste tres pesos para pagarlle, e algo máis pra ir despois a Xinzo no coche de linea e mercarlle a menciña na farmacia.

-Vaia, outra vez me toca ir a min pro monte cas vacas!

-Non sexas respondona que inda as levar un lapote, apura e vai por auga ó pozo e lábate ben esa cara legañosa, namentras eu fago o almorzo.

Os almorzos da mamá non se esquecen facilmete, o pan de centeo, negro case coma un chamizo, chega a tinxilo leite recén munguido da vaca, o cheiro á leña e a manteiga xa che daban fame segundo entrabas na cociña. 

-Lita, hoxe tes que ir á Veiga cas vacas-a mamá non cala- xa sabes que che a levar todo o día, así que leva este anaco de pan millo e colle un chourizo no lareiro, volta antes do solpor, non vaia ser que che saia o lobo e inda nos vaia papar unha vaca.

-Si oh! ti preocúpate das vacas, e si me papa a mín xa voltarán elas soas pra casa.

-Eche ben rabisaca esta rapaza, deixa de protestar e remata o almorzo dunha vez! e lembrate d´apañar un bo feixe de ferraña pros cuellos na nosa Barrela cando voltes pra casa.

Unha vez almorzada e labada Lita vai soltalas vacas, a mamá ten razón en madrugar, hoxe toca ir á Veiga, e son máis de duas horas de camiños cheos de pedras, a estas alturas Lita non sabe que ese camiño de cabras era hai tempo case unha  autopista, alá cando os romanos uixeron unir as vilas de Braga e Astorga.

Pasada a fonte Ferra, Lita cruza ca tía María da Portela:

-Bos días si Dios quer tía María!

-E non a querer!

Este raio de vella nunca sauda como é debido, jasús que revirada éeste carallo de pernileira!- masculla a rapaza.

Lita aínda non entende que as fillas de solteira non están ben vistas na chaira, iso é un pecado imperdonable, xa medrará .

Pasadas as dez emedia da mañá Lita chega á veiga, diante dela o mar, que algún se empeña en chamar Antela, as rás e os paxaros recívena con algaravía, pero ela está xa tan cansa que opta por dar unha cabezada.

O tempo discorre despacio, e as vacas pacen a ratos, e a ratos deítanse, Roi, o can,  o millor amigo de Lita, prácticamente o único, lame a cara da rapaza, é a hora de xantar!

-Para oh, que m´enches de babas, inda terei quir por unha pouca d´auga da laghoa pra labala cara, como se me peguen as samesugas heichas de por a tí no cú- Roi meu coitado dalle ao rabo...

Roi era un deses cans grandes e peludos que tanto lle gustaban ao avó Manuel. O avó sempre lle dicía a Lita que non se encariñara moito con él, que era un can das mulidas, e pouco ía durar na casa, que en canto puidese o utilizaría. Lita tampouco entendía ben que tiña que ver un can cas peles que se lle poñen ás vacas no xugo pra tapa-lo sol...miña coitada xa medrará.

Lita, xa famenta, saca da faldriqueira o pan e o chourizo- Roi ven- o can síguelle dando ao rabo-mitá pra tí mitá pra mín-o can xa soio come....por sorte a mamá tamén meteu un pouco de viño con azucre, vese que nas calzadas romanas non hai controis de alcoholemia.

Xa farta, lita apaña unhas sementes do couselo nun valado pra xogar ás cociñiñas, cas follas fai os pratos, as sementes, serán o arroz, e uns pauciños os garfos, pena, na casa non hai cartos pra bonecas coma as que leva a filla da maestra...

Así pasan as horas e o sol vai baixando, case vai sendo hora dirse, máis algo revule no bión, Roi levanta as orellas. De súpeto un muxir de vaca xorde da canabeira, un urro como se do mesmo demo se tratara, muuuuuuuuuuuuu.

Lita abre os ollos, mira se lle falta algunha vaca- Marquesa, Toura, Parda e Torda, sí están todas- non che é a nosa rapaza unha señorita desas que telñen medo a que lles mexe un can, así que con Roi ó lado, vai mirar se hai unha vaca a afogar na lagoa, cando chega ao feixe de bión o urro para-Que raio de vaca, inda por riba que te veño salvar!. 

Un intre máis tarde o urro comeza de novo, desta volta un pouco máis lonxe. Lita colle o can e vai alá, pero o urro cala de novo- Esto non che me gusta un pelo...

Agoa volta o urro, esta vez está moito máis perto, Lita xa deixa de ser valente e asústase- Esto é cousa do demo, Roi torna as vacas, vai!

Lita, Roi e mailas vacas comezan a correr- O muxido parece que vai cabo deles, así que comezan a correr máis e máis apresa, tanto corren que cando queren dar conta xa están na casa.

-Mamá, mamá, mamá

-Que raio che pasa a tí agora, xa estás aquí! apañache-la ferraña?

-Non pero, había, había...un..unha- Lita non da palabra.

-Xa está ben de contos, fai o favor, vai ver ao avó que xa che dixen que non anda ben, e despois xa falaremos tí e máis eu!

-Pero...

-Nin pero nin ghaitas, fai o que che mandan!

Lita entra na habitación do avó, o Manuel xa non é nin a sombra do que era, aquel home gallardo que cazara o lobo no alto do seixo cunha galla e unha fouce. Agora era unha especie de pantasma, con ollos afundidos e aspeto moribundo, con olllos bidrosos que nin brilaban coa luz da vela da palmatora da mesilla.

-Nena, que che pasa? viche-lo lobo?

-Non vin non, avó, escoitei...

-Fala, Nena, non quedes calada.

-Mire, fun cas vacas de cara a Veiga, onda laghoa...

-Si xa mo dixo a mamá, e qué, pasouxe algo? había algún home? non che farían nada!

-Non he eso avó, escoite, cando xa ía voltar, comezou a bruir unha vaca na laghoa, e non era ninghunhadas nosas, cando me acheguei calou, pero bruía na iauga! depois volveu bruir, no bión, e depois asusteime, e cando quixen dar conta...xa estaba aquí e a mamá rifou por non ter traido a ferraña pros cuellos- Lita comeza chorar, iso é sinal de verdade, o vello Manuel sabe que a Lita é unha nena forte, neso saiu á Rosa que en paz estea...dura comunha pedra.

O Manuel tose, moito últimamente, e o médico non sei que lle dixo ás rapazas...carraspea de novo...

-Lita, miña nena- non has de ter medo ós mortos asllo de ter ós vivos...

-Que dí avó, acaso era unha pantasma?

-Algo así escoita:

"Hai moitos anos, na Veiga non había laghoa, nin unha soia gota d´auga, alí había unha vila moi grande, máis grande que Xinzo que se chamaba Antioquía. En Antioquía non eran cristiáns coma nós, adoraban un galo. Un bo día chegou un mendigo a pedir polas portas, ese día chovía moito, máis ninguén lle deu acubillo, nin tan sequera un miolo de pan duro, todo era para o galo. Aquel home foise da vila, e mirou cara tras, Era xesucristo!, e en castigo por non ter tido compaixón del, o pai Deus mendou non para de chover, e a cidade asulagouse, as noites de lúa chea aínda se oen as camás das igrexas da vila baixo a auga, dentro dunha delas hai un lobo"

-Pero...eu non escoitei un lobo, avó!

-Tranquila, escoita tía agora, o que ti escoitaches son as pantasmas do gado de Antioquía, que ás veces tamén se oen, igual que ás veces tamén se escoita o galo cantar no medo do bión, e non tes que ter medo, Antioquía está condenada por toda a eternidade, noi hai quen salve nin a esas vacas, nin a esa xente pecadora. Ese gado está enfeitizado e fixeches ben e non meterte na auga, por que se cadra non saes viva dalí.

CONTINUARÁ.....

O barco pantasma do Miño.

Alá polo século XIII, disque os monxes do mosteiro dominico de Ribadavia estaban á espera dun pedido de viño que seica debía vir dende Lisboa. Efectivamente, por aquelas datas, un barco procedente do sul, costeou a ribeira atlántica e comezou a remonta-la foz do Miño. Ao seu paso por Tui, os veciños da vila comprenderon que aquel non era un barco normal, na cuverta non se vía tripulación algunha, e as xigantes dimensións do barco superaban calquera nao da época. De seguida se decataron que aquel barco xigantesco era a nao de Satanás, e algúns dos habitantes da vila ficaron aterrorizados e mesmo houbo quen quedou sen fala.

Hai quen dí que aquel barco portaba un cargamento con viño do inferno, co único fin de desprestixiar aos viños do Ribeiro. 

Cando o barco chegou a Ribadavia , un monxe, de nome Xan, esconxurou a nao, nese momento os mariñeiros que ían saíndo á cuverta caían inertes ao chan, momento no que so ficaban deles os osos, esqueletes bellos quizáis doutra época.

Que pena queridos amigos, hoxe o barco non pasaría de Friera...

"Os encantos" do Mosteiro de Santa María de Montederramo

"A vida é como unha lenda: non importa que sexa longa, senón que estexa ben narrada"- Lucio Anneo Séneca (2 a.C.-65)- Filósofo latino.

Contan as lendas do olimpo Galaico que as augas da nosa terra, tanto as mariñas como as doces, están habitadas por unha sorte de sereas de xénero masculino, coñecidos como homes mariños ou encantos das augas. Din os vellos da ribeira do río Miño, que son  unha sorte de trasnos da auga, e tamén algún crego que asegura que son diaños acuáticos.

Os encantos das augas ou homes peixe son seres antropomorfos, agás porque posúen unha liña de pelos finos ou escamas verdosas no peito, cabeza e lombo. As estremidades parecen transformadas en forma de aletas. Falan seica unha lingua que ninguén entende, pero son capaces de falar algunhas palabras do noso idioma, para poder pedir viño ou pan.

Os encantos das augas, ou homes peixe, son seres inmortais, que se guían cunha especie de carapucha vermella. E seica gardan grandes tesouros. No Miño seica eran migratorios, e decando en vez retornaban ao mar, pena que hoxe en día os muros dos encoros non lles permitan a viaxe.

Este tipo de seres lendarios, esconden tras de sí personaxes outrora adorados, como as ninfas en tempo dos romanos. Coa chegada do cristianismo, este tipo de personaxes mitolóxicas foron demonizadas, e tidas como seres diabólicos de carácter menor, unha sorte de diaños atravesados, pero non mortais de necesidade.

Na zona marítima, os "homes mariños" seguiron tendo o aprecio dos mariñeiros, xa que seica axudaban aos pescadores nas capturas, sen embargo os "encantos mariños" eran seres diabólicos que raptaban persoas e rapeces pequenos, e quedaban coas almas dos naúfragos.

O mosteiro cisterciense de Santamaría de Montederramo atópase na ladeira Norte da Serra de San Mamede, fundado mediante doazós na Idade Media, foi recostruído, agás pequenos vestixios, a partir os séculos XIV e XV, non  se conserva na actualidade ningún edificio medieval. 

Trátase do mellor exemplo do renacimento de Ourense, e no claustro podemos observar unha unha boa colección de heráldica e escultura entre as que destacan personaxes tipo "home peixe". As lendas destes seres están expandidas por toda Galiza, e prácticamente non existe río, costa, ou lagoa que non conte co seu propio "trasno d´auga".

Ben seguro que a próxima vez que alguén bos diga que sodes un "encanto" o ides a ver doutra maneira...

O carbunco: O Nessi de Antela.

"Os azoutes e as calamidades da natureza humana fixeron necesaria a sociedade. A sociedade achegouse aos desastres da natureza. Os inconvintes da sociedade fixeron necesario ao Goberno, e o goberno achegouse aos desastres."- Nicolas hamfort (1741-1794)- Escritor e moralista francés.

Nessi, ou o monstro do lago Ness en Escocia, é quizáis o máis popular dos monstros lacustres lendarios que brilan no firmamento da criptozooloxia. Prácticamente non existe gran lago ou lagoa que non conte entre os seus habitantes lendarios cun terrorífico monstro acuático que aterrorice aos habitantes da ribeira.

A desaparecida Lagoa de Antela, ou Lago Beón, non podía ser menos, e tamén tiña os seus monstrosos habitantes, os carbuncos.

A lagoa de Antela foi unha das maiores superficies de auga doce natural da Península Ibérica. Formouse durante a era Terciaria, momento no que o clima galego era tropical. Por aquel entón eleváronse as grandes serras do Macizo Central, como a serra de Queixa, e afundíronse as grandes depresións da provincia, como Monterrei, Maceda e a propia Antela. En moitas desas depresións formáronse zonas lacustres, que se colmataron de sedimentos co desxeo dos glaciares Cuaternarios, todas excepto Antela, que estoicamente sobreviviu até o ano 1957, momento no que foi desecada polo réxime franquista.

A lagoa de Antela era unha superficie de auga doce someira de corenta kilómetros cadrados e unha profundidade media de menos dun metro. Posuía varias zonas máis profundas de máis de catro metros de profundidade, coñecidas como "Pozos". Cada un deles tiña nome propio, como o Pozo Tremedoiro.

Contan as xentes da ribeira de Antela, que eses pozos eran habitados por unha sorte de serpes anfibias e de gran tamaño, que rara vez se vían na superficie. Din aqueles que as viron, que eran resplandecentes coma o sol. Que tiñan na cabeza xemas preciosas, coma diamantes que posuían poderes máxicos. Seica os carbuncos destellaban raios, que quizáis fosen producidos polas xemas da cabeza.

Os carbuncos son nomeados nun documento da colexiata de Xunqueira de Ambía, que fala do asulagamento da cidade de Antioquía nas augas da Lagoa de Antela, por unha sorte de castigo divino.

Non é difícil atopar nos pobos limiaos, testemuñas en primeira persoa do avistamento e mesmo da loita con grandes réptiles anfibios serpentiformes. Xa que parece que nos regatos que desembocaban en Antela, no seu emisario ou no mesmo río Limia, habitaban serpes d`agua, en ocasións descritas mesmo con ás, e coas pedras ou costras extendidas por todo o corpo. Neste punto o protagonista tórnase extrañamente similar ao "Cuélebre", reptil da mitoloxía astur-leonesa.

Non debemos esquecer que o noroeste ibérico foi durante a antigüidade o lar de extrañas crenzas pagás, hoxe lonxanas do ideario cristián. Na noite dos tempos, os habitantes da Galaecia adoraban aos réptiles, como deuses por dereito propio. As lendas de seres lacustres poden ser un recordo dese Olimpo perdido xunto coa malograda lagoa de Antela.

Cantos tesouros se perdedon entón, canta vida, canta historia...

A incrible historia da balea do río Miño.

Celebracion de misa de pascua en el interior de una ballena
Honorius Philoponus [Caspar Plautius], Nova typis transacta navigatio novi orbis Indiæ occidentalis...

Linz, 1621.

Moitas veces nos temos achegado xuntos ao lendario ourensán, topando historias incribles
e fascinantes que agochan seres mitolóxicos, imaxinarios ou reais.
Desta volta, queridos amigos e amigas,
ímonos mergullar nas augas do noso río por escelencia o PAI MIÑO,
fonte inesgotable de riqueza e de historias, de seres reais, e imaxinarios,
que durante séculos poboaron unha terra esquecida, menosprezada, pero sin dúbida unha
das terras máis marabillosas nas que se pode nacer, a provincia de Ourense.

Contan os vellos habitantes dos pobos da ribeira miñota que seica, de cando en vez,
remontaba o río unhabalea, disque para dar a luz unha cría,
o alumbramento provocaba irremediablemente a morte da nai balea.
Disque balea somantes hai unha no mar, que, cada cinco anos remonta o río para dar vida e morrer.
Disque cando esto ocorre, grandes calamidades agardan a aqueles que moran perto do lugar, xa que
o nacimento da nova balea, e a morte da vella, era un mal presaxio, que provocaba pestes,
epidemias, morte e fame. Fame, quizáis sexa unha das palabras máis temidas dos galegos,
pois a fame é moi negra, e o tempo da fame longo de máis.

A balea, ao esmorecer, provoca inundacións coas súas últimas colvulsións, co seu último alento de vida,
malogra os cultivos, seca as vides. A balea será arrastrada de novo ao mar, polo noso Pai, o río Miño.

Unha historia incrible, sin dúbida unha das lendas máis fascinantes que me teño atopado
por estes meus lares ourensáns, sen dúbida unha historia con poucos precedentes no interior Peninsular.

Pero a nosa malpocada balea migradora tiña os días contados,
centos de anos seguindo o ciclo natural da reproducción para que un día,
a un tal Francisco Franco de Bahamonde, e outros máis tarde,
lle dera por construir "pantanos" (encoros) a esgalla,
e no Miño especialmente, impedindo para sempre que a
balea interior rematara o seu ciclo vital.

A balea é unha lenda, pero coa lenda da balea, que xa só vive na mente dalgún lonxevo galego,
do Pereiro de Aguiar, de Castrelo de Miño, de Cenlle, con ela, desapareceron moitos outros.
Con ela fóronse os salmóns,os reos, as lampreas, os sollos.
Con ela foise a rica pesquería ourensá que enchía a Praza de Abastos da capital,
con peixe miñoto de calidade, con ela fóronse moitas cousas, tamén unha parte do orgullo,
e unha parte da historia.

E agora, séculos despois da balea, décadas despois das presas, aínda estamos dando de bruces coa
contrucción de máis e máis infraestructuras fluviais, non para dar a luz a balea, senón para dar a
luz vai tu saber a onde. Disque este novo proxecto será na ribeira Sacra.

Benqueridos amigos, que non vos leven a engano, a Ribeira Sacra, é a Sagrada Ribeira do Sil,
e a min, de ben pequeno, me dicían que se algo é sagrado non se toca...

A loba capitolina de Xunqueira de Ambía.

"Só o que sabe que é libre, e máis libre o que máis sabe...
Só a cultura da liberdade...
Non proclamedes a liberdade de voar, senón dade ás;
non a de pensar, senon dade pensamento.
A liberdade que hai que dar ao pobo é a cultura"- Miguel de Unamuno (1864-1936)- Escritor e filósofo español.

Os lobos son protagonistas na Galiza, coma personaxe principal da película dos soños, das lendas e, tamén da realidade tanxible, coma cúspide da pirámide alimentaria, coma o derradeiro dos superpredadores que moran na Galaecia.

O lobo forma parte do senso galaico coma o himno, coma a propia bandeira, o coma a mesma lingua, e a súa pegada non só está nos montes, senón tamén no senso de cada un de nós, na nosa cultura. O lobo non é un inimigo, é un compañeiro de viaxe, que leva con nós centos de anos, e esa pegada inmemorial está en cada camiño, en cada igrexa, nos refráns, nos contos e na cultura galaica, a nosa seña de identidade, pese a quen pese.

A cultura é un concepto amplo, flexive, non ríxido, que bebe de moitas e cristalinas fontes. A nosa cultura é un río alimentado por centos de regatos históricos e prehistóricos, que coma o Miño, percorre a anosa terra camiño ao océano do coñecimento.

O lobo é sin dubida un dos grandes protagonistas da fauna vertebrada Ourensá, e como tal, deixou a súa impronta na cultura, nos mitos, no arte, nas crenzas, nos refráns. Ímonos achegar agora a un caso particular, que recentemente despertou a miña curiosidade de trovador da fauna. Trovador que agora canta aquelo que ve, e sinte...

Un día de setembro chegamos ao mosteiro de Santa María de Xunqueira de Ambía, a súa igrexa pasa por ser un dos maiores expoñentes do románico ourensán. Monumento erixido sobre unha ermida anterior alá polo ano 1164. Canecillos, metopas, capiteis forman unha monumentalidade petra de valor incalculable. Fronte á súa portada ergo os ollos para toparme de bruces cunha das lendas máis antigas xamáis contadas sobre os lobos, Luperna ergue os ollos cara o ceo, namentras Rómulo e Remo maman.

O románico bebe das fontes clásicas grecorromanas, de ahí o seu nome. É frecuente atopar, en ocasións, iconografía que fai referencia á mitoloxia clásica nas igrexas deste estilo arquitectónico medieval. Pero, contemos entón a lenda...lenda que narra a fundación da cidade de Roma, e xermolo do basto imperio romano, e que ten por protagonista a Luperna, unha loba.

Disque existía un rei por aquelas terras antigas, que matou ao seu irmán e fillos para herdar o trono, perdoando a vida á súa muller, coa condición de que non tivese descendencia. Esta muller fuxida caeu encinta do deus Marte (Deus da guerra) e deu a luz xemelgos, chamados Rómulo e Remo. Presa do pánico a nai abandonou aos nenos nunha cesta no río Tiber.

A cesta foi atopada por unha loba (Luperna), que amantou aos xemelgos até que foron atopados por un pastor, quen os adoptou. Medrados os xemelgos, enteráronse das súas orixes e foron dar conta do rei, ao que venceron. Gañada a batalla, recillas entre os irmás sobre a fundación dunha nova cidade etsado, derón coa morte de Remo a máns de Rómulo, que finalmente fundou a cidade de Roma. Historia incrible, seguramente mito, lenda duns dos pais da nosa cultura actual, non esquezamos, que ademáis de galegos somos latinos!

Máis a loba capitolina non é a única mostra de lobos da igrexa de Santa María de Xunqueira de Ambía, nela vemos lobos dando boa conta do "agnus dei", do que xa famamos con anterioridade. xa me diredes que vos parece...

A becha da igrexa de Serantes en Leiro.

Imos adentrarnos neste post no mundo das lendas e do misterio, remontándonos para elo uns séculos atrás.

Houbo un tempo nesta nosa terra galega, na que os seus habitantes crían e se atopaban co misterio case a diario, un tempo de seres lendarios e de heroes e deuses variados, tempos difíciles e confusos, escuros inclusos dos que a día de hoxe pouco sabemos.

Un dos habitantes do mundo antergo galego era a coca, coquetriz ou becha. este ser respondía á descripción do que na actualidade coñeceriamos como un dragón. Segundo a tradición popular este ser, voador e anfibio, habitaría augas mariñas, podendo remontar os ríos cara as vilas interiores á procura do seu tributo, materializado na captación de doncelas dos núcleos de poboación.

A tradición obedece a unha crenza anterior e pagá de adoración a unha divinidade reptiliá e feminina anterior á chegada do cristianismo que se prolongou no tempo en forma de lenda ata a chegada da idade media. Na idade media a crenza na coca xeneralizouse e materializouse nunha serie de ritos que se festexaban o día do Corpus en numerosas vilas galegas, tendo coma acto principal a saída nunha especie de procesión por parte dos gremios de artesáns da vila con cocas ou coquetrices de manufactura humana.

Este tipo de festexos foron perseguidos e aniquilados polas clases poderosas (Carlos III chegou a prohibilas) debido á forte presión eclesiástica, que vía neste tipo de celebracións un culto herético. Coa implantación definitiva do cristianismo coma relixión cristianizouse a festividade da coca coa implantación do día do Corpus Cristi. A victoria do cristianismo sobre a coca ou coquetriz materializouse na vistoria dun santo sobre o noso dragón (San Xusto) que aparece no olimpo cristián como o eliminador de dragóns, perdéndose así a maior parte dos festexos (queda únicamente a coca de Betanzos). A´similando así a victoria masculina sobre a divinidade feminina.

A coca era coñecida con ese nome en Verín, co nome de coquetriz na capital da provincia (Ourense) e co nome de Bicha ou Becha no Ribeiro. Durante o século IX a festividade da coca era xeneralizada na maior parte das vilas, sendo derradeiras das que se ten costancia na provincia de Ourense anteriores ao século XVI.

A coca ou coquetriz era descrita como un réptil cuadrúpedo con fortes gadoupas, ás de morcego e aspecto serpentiforme. Hoxe en día non existe ningún recordo do réptil anfibio voador que remontaba os ríos dende o mar, quizáis son os encoros as barreiras infranqueables que lle impiden chegar.

Deixovos unha imaxe en pedra do lendario animal, quizáis mito, quizáis recordo doutros tempos no que a natureza era máxica, sensíble e trascendente, da igrexia de San Tomé de Serantes, situada no concello de Leiro, xoia indiscutible do románico ourensán.

O sapoconcho común: animal lendario en perigo de extinción.

Conta o lendario galaico que os sapoconchos (tartarugas de auga doce e polo tanto réptiles), non son máis que sapos moi vellos aos que se lles endureceu tanto a pel debido á idade, que está se transformou na cuncha que tanto os caracteriza.

Curiosa crenza que dota a este animal dun duro fogar, feito en realidade de materia ósea, que non parece ser o suficientemente duro e polo tanto efecaz, para afastar esta senlleira especie da grave situación que as súas poboacións están a atravesar na nosa terra.

Noutros tempos abondoso e presente en gran parte das cuncas da Galiza, apenas quedan hoxe pequenas pinceladas da antiga distribución.

Na nosa provincia o sapoconcho común (Emys orbicularis) estivo presente na maior parte das cuncas fluviais como a dos ríos Limia, Miño-Sil e Támega. A anterga distribución queda hoxe en día restrinxida a certos puntos concretos dos ríos Avia, Arnoia, Támega e Sil, sen acadar siquera un 10% da distribución orixinal da especie.

O delicado estado de conservación da especie na Galiza, obrigou ás autoridades competentes a inclui-lo sapoconcho común no catálogo galego de especies ameazadas coa categoría de EN PERIGO DE EXTINCIÓN, o que lle confire a máxima protección que se lle pode outorgar a unha especie na nosa comunidade autónoma. Lonxe de ser un galardón, esta calificación pon de manifesto as numerosas ameazas ás que algunhas das nosas especies están sometidas.

As causas da actual situación do sapoconcho común na provincia son variadas. A progresiva degradación do seu hábitat, coa construcción de numerosas infraestructuras hidroeléctricas, encoros, debeu supor a primeira ameaza á que se enfrontaron as nosas tartarugas de auga doce, xa que os encoron asulagaron as áreas máis axeitadas para a reproducción da especie e provocou o aillamento de numerosas poboacións, impedindo así o saudable e recomendable intercambio xenético das diferentes poboacións. Máis ou menos por ese tempo entra en xogo a pillaxe de exemplares con destino ao mercado de mascotas nos fogares, que supuxo así mesmo a exquilma de numerosas poboacións, sobre todo aquelas máis próximas aos núcleos de poboación. O progreso trouxo consigo, asemade, a urbanización de numerosas zonas húmidas habitadas pola especie, e tamén a progresiva contaminacións das augas. Por último sinalar a introducción de especies exóticas, como tartarugas de especies alóctonas, visóns e certas especies de peixes que deron o golpe final á especie nos derradeiros tempos.

Como vedes, foron e son moitos os problemas aos que a especie se ven enfrontando, e que fan que a súa supervivencia se vexa cada día máis ameazada, sin que esa mesma administración que protexeu á especie, pareza interesada o máis mínimo na perdura a medio e longo prazo das derradeiras poboacións da especie en Ourense. Lonxe de mellorar a situación, somos testemuñas da planificación de novas megaestructuras que ameazan novamente ás derradeiras poboacións desta especie.

Xacios na catedral de Ourense. Cara a cara cas sereas do río Miño.

É xa moito tempo o que levamos desvelando os misterios da fauna vertebrada de Ourense, sen embargo son moitos os misterios e curiosidades que encerra esta a nosa provincia interior galega.

Queridos siareir@s, seguramente xa supondes o que é certo, e nos próximos días acudirei presto á Limia coa única intención de descansar e darlle unha volta aos bichos da bisbarra, mais quero antes deixarvos unha perliña para que disfrutedes durante as miñas mini vacacións.

Ourense non só está habitado por seres reais, digamos de carne e osos, senón tamén por unha inxente cantidade de seres mitolóxicos, herdados do poderoso maxín popular.

Como todos saberedes, estes seres existiron tan só na mente dos habitantes, pero forman parte valiosa e indispensabel da cultura galega. Entre os seres da mitoloxía galaica atopamos ás sereas, e diredes vós: Xa está toleando o de Ourense! se en Ourense non hai mar. Certo queridos lectores, mar non temos, pero temos un gran río o Pai Miño, eixe vertebrador da rede hidrográfica Ourensá, pero tamén eixe dos máis grandes misterios.

Conta a lenda que o río Miño está habitado por unha sorte de seres, metade humáns, metade peixes, de costumes anfibias e antropófagos. contan na ribeira do río Miño, que tanto os machos como as femias posúen unha indubidabel beleza, da que se valen para atraer a homes e mulleres, para fundilos na cunca do río, para así deboralos.

Quizáis foi iso o que inspirou a algún dos canteiros que traballaron na construcción da catedral de Ourense, xa que na súa porta oeste, podemos atopar a representación do que parece ser un macho e unha femia desta especie do Olimpo Ourensán.

Demos e linces. O misterio a portas da Catedral de Ourense.

"Cada nova esperanza que sentimos fainos ver de maneira distinta o pasado"- Luis Rosales (1910-1992)- Poeta español.

Despois de estar enfrascado nas ciberbarricadas, hoxe chego a fauna vertebrada de Ourense con forzas renovadas, e disposto a enfrentarme, desta volta ao misterio da historia.

Xa comentamos en máis dunha ocasión que a chagada do cristianismo á Península Ibérica supuxo a demonización de certas especies de animáis. Especies xa perseguidas dende tempos immemoriais en ocasións, por supor unha férrea competencia aos in tereses humáns, eran agora tidas como esbirros do mesmo diaño, coma representacións terrestres do mal. En troques algunhas especies adoradas coma tótenes vivintes polas relixións paganas, foron asímesmo perseguidas coma un antiséctico eficaz perante as novas crenzas.

A voltas ca iconografía relixiosa ourensá, percateime recentemente que na entrada dos templos cristiáns ourensáns hai sempre unha representación zoolóxica representativa do mal, habitualmente situada á esquerda da portada exterior principal do edificio.

A catedral de San Martiño (catedral de Ourense) é por sí mesma unha enciclopedia en pedra no que a iconografía zoolóxica se refire, pero centrarémonos na representación de felinos nesta ocasión.

Antes de entrar ao tema en cuestión, quixera por públicamente de manifesto a deficiente conservación do patrimonio artístico da catedral de Ourense, con multitude de estátuas de incalcilable valos histórico decapitadas, pintadas e grabadas por mans desalmandas.

Unha vez dito esto direivos que nas diferentes entradas da catedral están representadon unha clase de felinos, carentes de rabo, que semellan linces (queixas para os amigos).

O lince na galiza foi tido en tempos recentes como o mesmo diaño, pescudas en marcha indican que a mesma presenza do lince, seguramente europeo en moitos dos casos, foi incluso o inicio real da lenda do lobishome en certas bisbarras, chamado "lobo da xente" en certos lugares.

Outros dos vernáculos recollido na Galiza para referirse ao lince é o de "luberno", o que viría a ser "lobo do inferno", en clara alusión á orixe demoníaca do mamífero animal, por esa razón non é desvotable a idea que o demo estexa na milenaria catedral de Ourense representado como un lince, que sería o portavoz terrestre do demo.

As representacióins demoníacas dentro das igraxas cristiáns son frecuentes nos templos románicos e góticos.

cave, por outro lado que o que aquí se ve non sexa un lince, senón calquer outro felino, mesmo un león, que co paso dos séculos perdese o rabo pola erosión producida inclemencias climáticas sufridas polas pedras da catedral ao longo dos séculos, ou mesmo polos atentados artísticos.

Sen embargo, e en favor á miña teoría, seguramente unha tolada das miñas!, ei de dicir que ningún dos 6 felinos atopados nos exteriores da catedral de Ourense ten rabo.

Xuzgade vós mesmos, benqueridos amigos, e enfrontádevos comigo aos misterios da catedral.

O xuxa: O lince e as meigas. Esperta do teu sono fogar de Breogán!

"O desexo vence ao medo, atropela inconvintes e chaira as dificultades"- Mateo Alemán (1584-1616)- Dramaturgo español.

En ocasións un home debe enfortarse cara a cara co misterio, cas lendas, cos temores, e coa árbore do coñecimento. Sei que moitísimos de vós flipastes un pouco cando saquei á luz o misterio do queixa, que a día de hoxe segue a ser a entrada mais lida, e con moitísima diferencia, nesta obra que un día me propuxen sacar adiante.

Xa vos dixen noutra ocasión, cando o ano 2010 tocaba ao seu fin, que este blog daba un xiro, parte dese xiro é unha aposta persoal, de espertar do seu sono ao fogar de Breogán, que é tamén o voso fogar e o meu propio.

Nese sono durmen unha chea de seres, agardando prestos ser espertados por un alma curiosa que se atreva a furgar no maxñin do pobo galego.

Un maxín cheo de matices, de seres reais e non tanto. Desta volta preséntovos a un ser lendario, O Xuxa. O xuxa é un depredador limiao, que lle chucha o sangue aos animais, ás ovellas principalmente, deixando como sinal do seu paso, a marca de dous colmillos no pescozo da vítima. O animal é descrito, por aqueles que acreditan telo visto, como un felino de gran tamaño, con pintas, eso sí non moi marcadas...

Xuxa asimílase na mente limiá a chuchar, ou zugar. Temos entón ante nós a un vampiro de catro patas, que xa Seoane sinalou que na súa época, este animal era temido polo feito de estar extendida a crenza de que o lobo cerval, o queixa, o noso benquerido lince, se alimentaba de sangue animal.

Estamos entón de novo ante un vernáculo galego para Lynx, desta volta eu atrévome a dicir, baixiño eso sí, que estamos perante ao lince boreal, perante ao queixa limiao, e que este fabuloso animal deu o seu nome a un topónimo, Xuxá, certo e belo pobo do concello, tamén limiao de Rairiz de Veiga. (Ollo, como sempre esto só é unha hipótese e acéptanse todo tipo de comentarios e suxerencias).

Esta non é a única lenda do olimpo galego que nos fala da tradición vampírica galaica. Ben coñecidas no agro galego eran as meigas chucheiras, chuchonas ou xuxeiras según a zona. Disque estas meigas entraban ás agachadas nos berces dos cativos para chucharlle-lo sangue, o síntoma no pequeno atacado era unha merma do tamaño, entendendo polo tanto que o raquitismo, que durante séculos atacou aos galegos, era producido por estes personaxes mitolóxicos.

Acabamos de enlazar xa ao lince coas meigas, pero, queridos lectores, non vou deixar o conto aquí, non sin antes dicirvos que a raíña das letras galegas, ROSALÍA DE CASTRO, na súa obra Aires, airiños, aires, dixo un día:

cal si unha meiga chuchona

a miña sangre bebera
Voume quedando muchiña

como unha rosa que inverna


E eu despídome de vós deica á próxima entrada, cun berro alto e claro: ESPERTA DO TEU SONO FOGAR DE BREOGÁN.

O Queixa: ser mitolóxico do Macizo Central?

"Se a paixón, a loucura non pasaran algunha vez polas almas ¿de qué valdría a vida?"
Jacinto Benavente (1866-1954) Dramaturgo español.

Alguén me dixo recentemente, un bó amigo, que para enfrontarse á verdade hai que ter a mente aberta, gran frase dun ornitólogo que cada vez que vexo me deixa ca boca aberta, cheo de sabiduría, humildade e saber estar.

Fai algún tempo sei que vos trouxen de cabeza cas informacións vertidas a través das páxinas deste blogue sobre o lince no contexto xeográfico ourensán. como moitos de vós sabedes, recivo correos de diferente índole que me achegan ás veces a atopar bicho moi interesantes, e algúns de vós tendes vido comigo a tales encontros, moi ben agora contareivos unha lenda ca que me atopei recentemente.

En certo pobo do Macizo Central Ourensán hai un foxo para os lobos, os foxos son unhas antigas construccións, das que falaremos pormenorizadamente en próximas xornadas, ideadas para rematar ca vida do último gran depredador da provincia: O lobo ibérico (Canis lupus signatus.

Sen embargo neste foxo non só se deu morte aos lobos, senón tamén ao "queixa", un animal temido, e descrito como un felino de gran tamaño...

Queixa? dixen eu...entón lembreime de que hai que abri-la mente para enfrontarse á verdade, e pescudei, entón topeime con iste enlace, no que se escoita o son dunha femia do lince ibérico (Lynx pardina). E propoño a teoría seguinte:

O queixa é o lince, ou lobo cerval, e o lobo cerval é chamado así non por que se alimentase de cervos, senón por que emitía sons, vocalizacións como eles. será certa a miña teoría? sera tan só pura criptozooloxía?, ou calquera parecido ca realidade é pura casualidade?

Certo ou non o queixa existiu, quizáis exista aínda no corazón de alguén, ou quizáis sexa tan só un compañeiro máis de viaxe do yeti, o bigfoob e nessy.

Pero de ser certo teriamos entón un novo dato, Chandrexa de Queixa, sería entón un topónimo asociado á presencia do gran felino da fauna ibérica na provincia de Ourense, e para aqueles que están a castelanizar os nosos topónimos, con perlas como Rubiana por Rubiá, ou Desván de los Monges, por Sobrado dos Monxes, direilles entón que o que eles pretenden que sexa Chandreja de Queija, en castelán será por sempre xamaás, "el llano de la iglesia del lince", se é que o queren traducir correctamente. Bromas aparte o topónimo de Chandrexa de Queixa fai alusión á serra de Queixa que como ben dí Xosé Ramón Reigada é A Serra do lince.

Recoméndovos que leades os comentarios que os lectores fixeron a esta entrada.
Sexa como sexa velahí tende-lo queixa, sacade vós as vosas propias conclusións, e se o tendes a ben, contádemo....