A derradeira cabra lusitana, a derradeira imaxe dunha cabrado Xurés (Gêres) vista con vida??

-Cada vez que dicimos; "non sei", fechamo-la porta da nosa propia fonte da sabiduría, que é infinita- Louise L. Hay (1926-   ) Oradora e escritora estadounidense.

A cabra montesa do Xurés ou Gêres (Capra pyrenaica lusitanica), foi unha subespecie de cabra brava ou montesa, tamén coñecida co nome de mueyu, endémica do cadrante Norte e Noroeste da península Ibérica. Extinta pola persecución directa por parte do home e, segura,mente, polas epidemias, a data oficial de extinción ronda o final do século XIX. E digo oficial, por que existen datos posteriores de caza e avistamento de exemplares nas serras limítrofes entre Ourense e Zamora, que retrasarían ese feito aos comezos do século XX. Sexa como sexa este feito xa o abordamos en diversas ocasións a través das páxinas deste mesmo blogue, e podedes consultalas se picades na etiqueta Capra pyrenaica lusitanica.

Desta volta preséntovos unha imaxe que leva tempo circulando por internet e que, ao parecer, mostra un macho desta subespecie fotografado o día 20 de setembro de 1890 polo doutor portugués Ricardo Jorge e publicada dezaoito anos despois na revista "Ilustração Portugueza".

Segundo parece a imaxe presenta un macho desta especie, en estado lamentabel iso sí, e pode tratarse do derradeiro exemplar da subespecie lusitana visto polo home, xa que a data de extinción oficial ronta o 1893. Aínda que existen outras imaxes da subespecie lusitana de cabra montesía, esta é a única que se coñece na que se pode apreciar un exemplar con vida. 

Coa aparición desta imaxe desatouse un debate que atinxiu incluso ao sexo do animal, xa que había quen afirmaba que a imaxe mostraba unha femia e non un macho. Hai que dicir, asemade, que os machos desta raza eran os que apresentaban uns cornos máis pequenos de entre todas as subespecies de cabra montesa coñecidas. Hai que dicir ademáis que a variabilidade xenética que a poboación da cabra do Xurés presentaba nesa altura debía ser bastante escasa, e esta debía de verse refectida no aspecto físico dos animais. Non debemos esquecer ademáis que o exemplar que se nos mostra é salvaxe, e as condicións ás que debía estar sometido en catividade debían ser pouco idóneas, por dicir algo.

Con todo, velahí queda este documento, que real ou non servirá para abrir de novo o debate sobre as especies extintas na provincia de Ourense nos derradeiros séculos, e para reinvindicar de novo a renaturalización e conservación da natureza galaica en todo o seu explendor.

Tirade vós as vosas propias conclusións, e opinade, se o tendes a ben, sobre o que mostra realmente a imaxe, e se queredes, debatímolo, un saúdo.

A Pomba doméstica, un eslabón da cadea urbana.

Seguro que moitos de vós lle destes de comer máis dunha vez, seguro que a algún de vós tivo algún percance algunha vez cos seus excrementos, sen embargo seguro que moitos de vós aínda vos estades preguntando si realmenteson salvaxes ou non as pombas das nosas cidades.

A resposta non é fácil, xa que a maioría das pobas domésticas urbanas non son nin totalmente salvaxes nin totalmente domésticas, son cimarronas, o cal quere dicer que son animáis domésticos total ou parcialmente asilvestrados.

A orixe da pomba doméstica (Columba livia var. domestica) é un descendente doméstico da pomba brava (Columba livia). A pomba brava era en orixe un ave rupícola propia dos cantís costeiros e interiores. Nun momento dado a pomba brava debeuse aproximar aos primeiros asentamentos humanos na procura de refuxio e alimento fácil, e así hai xa milleiros de anos, a pomba foi domesticada como fonte de alimentación e aves para envialos mensaxes (mediante as coñecidas como pombas mensaxeiras).

Na nosa provincia a pomba doméstica é unha aves frecuente en pobos, vilas e cidades, e en algunhas delas aínda se cría para comelos pichóns. Pola ontra, a ponba brava, hoxe casi indistinguible da súa parente doméstica, parece que non pasa polos seus mellores momentos, e non atopamosen Ourense poboacións que parezan 100% puras. Aínda así podería quedar algunha poboación parcialmente pura nos Parques Naturais da Serra do Xurés ou da serra da Enciña da Lastra, e certos puntos da Ribeira Sacra ou o Macizo Central

.

Con todo a pomba doméstica pasa por ser unha das aves máis frecuentes das poboacións ourensáns, e aínda que non de todo silvestre, podemos dicir, pese ás molestias que en ocasións pode ocasionar, que se trata dunha das bases tróficas dos depredadores urbáns, sendo esencial para a supervivencia de certas especies de aves rapaces, coma o falcón peregrín (Falco peregrinus), ou o gavilán (Accipiter nisus) e o azor (Accipiter gentilis), sobre todo cando estamos a falar de poboacións urbanas destas últimas.

Na imaxes unhas cantas pombas domésticas de librea próxima a variedade salvaxe fotografadas na cidade de Ourense.

Lagartixa galega no Entrimo.

A lagartixa galega (Podarcis bocagei) é un pequeno réptil endémico do cadrante noroccidental ibérico. Ámplamente distribuido por Galicia, en ourense pode chegar a ser localmente común nas bisbarras de maior precipitación hídrica, e realmente escasa naquelas de maior imfluenza mediterránea, onde é sustituida pola lagartixa dos penedos (Podarcis hispanica).

Nas imaxes aparecen varios exemplares fotografados a carón da igrexa de Santa María de Entrimo o pasado día 2 de marzo de 2013, na bisbarra da Baixa Limia.

O can de Castro Laboreiro.

O can de Castro Laboreiro é unha raza canina outóctona propia do pobo de Castro Laboreiro, situado no portugués Parque Nacional da Peneda Gêres. 

E diredes vós, non sin razón, e logo porqué mete "este" unha raza portuguesa aquí, moi fácil, porque aínda que o can de Castro Laboreiro é propio do pobo homónimo, podédelo atopar tamén en puntos da parte galega da Serra do Xuré, do Quinxo e Laboreiro.

O can de Castro Laboreiro é, xunto co da Serra da Estrela, tamén en Portugal, unha das razas caninas máis antigas da Península ibérica, e presúmese unha antigüidade de varios milenios, tres polo menos, o cal nos traslada a un can que vixíaba os primeiros gandos domésticos dos habitantes dos castros propiamente ditos.

Trátase dun can de gran tamaño, dócil co amo e excelente gardián, o que se traduciu nunha eficaz arma para os habitantes da serra á hora de defender os seus rabaños perante aos depredadores, orixinalmente ursos (Ursus arctos), lobos asnais (Canis lupus) e lobos cervais (Lynx sp).

O aillamento da zona xeográfica con presencia desta raza fixo que non sufrise grandes cambios ao longo dos milenios, e que posúa unha escasa variabilidade xenética. Na actualidade preséntanse tres tons de cor, o negro, o pardo e o can do monte (atigrado! moi bonita referencia cromática).

Trátase dunha raza en perigo de extinción e protexida no país veciño, no ano 2003 quedaban apenas 96 exemplares puros. Por sorte surxiron nos derradeiros anos iniciativas para a promoción da raza e a súa cría que aumentaron exponancialmente os exemplares e a distribución da raza.

Na actualidade o canil de Castro Laboreiro exporta exemplares a USA, Canadá, Angola e España a un prezo de 450 euros o exemplar.

Na nosa provincia existen exemplares en diversos puntos, pero especialmente no concello de Entrimo, onde o can goza dunha xustificada boa sona coma can gardián e pastor. Os exemplares que aquí se amosan foron fotografados o pasado día 2 de marzo de 2013 no pobo portugués de Castro Laboreiro.

Lagartixa dos penedos en Entrimo.

Non fai moito que falamos de esta especie endémica neste mesmo blog, asi que xa non faremós máis fincapé no estatus sistemático de Podarcis hispanica en Ourense. 

Fauna Ourense naceu no seu día co firme propósito de tranformarse co paso do tempo nunha ferramenta de consulta para o coñecimento da fauna da provincia de Ourense. Así, a risco de ser pesado, agardo que co paso dos meses e os anos aparezan reflexadas todas as poboacións posibles da especie da provincia, coa intención de que se poidan facer comparanzas entre os exemplares de zonas diferentes, usando para tal fin a etiqueta correspondente.

Nesta ocasión achégovos ás Podarcis hispanica da Baixa Limia, cun exemplar fotograzado en Olelas, Entrimo, o pasado día 9 de febreiro de 2013.

Ra verde en Entrimo.

Xa sabedes que o pasado día 9 de febreiro andiven por Olelas, un curioso pobo do concello de Entrimo, situado na bisbarra da Baixa Limia. 

Si unha cousa caracteriza a Olelas, e a unha gran parte da bisbarra da Baixa Limia, é a abundancia de auga, debido a alta tasa de precipitación que presenta a zona, das máis altas da provincia. Ese feito permite a presenza dun curioso anfibio, a píntega rabilonga (Chioglossa lusitanica), sen embargo a píntega aínda que apareceu, non se deixou fotografar. 

O que si detectamos desta volta  foi a presencia duns dos anfibios máis abondosos da provincia, a rá verde ibérica (Pelophylax perezi). Trátase dun anfibio anuro, cuiosbaixos requerimentos ecolóxicos fan prácticamente omnipresente en cursos e masasa de auga doce de toda a provincia, incluso naqueles contaminados, como pode ser o río Barbaña en Ourense. En olelas, cruzada por numerosos regatos de augas prístinas, esta especie endémica da Península, aparece incluso nos treitos de maior caudal e máis altitude da zona, ocupando un niño máis propio de outras especie que da propia ra verde. Curiosos son os bichos en ocasións...

Ra dos regos en Lobeira.

A ra dos regos (Rana iberica) é un anfibio anuro endémico da Península Ibérica, na nosa provincia, pasa por ser un dos anfibios máis frecuentes, sempre a a contaminación escesiva non o impida, xa que a especie parece ter abandonado certos puntos debido a este feito.

O pasado día 9 de febreiro foron localizados varios exemplares no río Fragoso, no concello de Lobeira, pertencente á bisbarra da Baixa Limia, e aquí van unhas pequenas mostras dos exemplares observados.

As cachenas de Olelas.

"O home é unha criatura de esperanza e inventiva, e ámbalas duas cualidades desminten a idea de que non é posible cambia-las cousas"- Tom Clancy (1947-) Escritor estadounidense.

Olelas é un pequeno pobo do concello de Entrimo, situado na bisbarra da Baixa Limia. A historia e o tempo quixeron que fose neste e non noutro onde a raza autóctona de vaca coñecida como cachena, sobrevivise para deleite dos ollos de medio mundo, xa que foi neste pobo onde sobreviviron os derradeiros exemplares da raza. 

Hoxe en día o perigo volta a sobrevoar á raza, considerada unha das razas vacunas máis pequenas do mudo, xa que o actual contexto de crise económica e os máis que temidos recortes consecuencias da mesma, fixo que fosen retiradas as subencións para as explotacións de razzas autóctonas de gando, pondo en serio perigo a supervivencia das mesmas.

Onte mesmo andiven por Olelas, e puiden mirar cara a cara ás vacas cachenas, que outrora só vivían aquí. Coma si seres de outro planeta se tratasen, elas miraban curiosas a este naturalista con pinta rara, que non paraba de miralas e fotografalas, alleas á triste historia que de novo están a protagonizar.